خانواده؛ نخستین مدرسهٔ اخلاق و مسئولیتپذیری
سه ستون اخلاقی در خانواده
هر خانوادهای برای آن که محیطی گرم و دوستداشتنی داشته باشد، به چند اصل اساسی نیاز دارد. این اصول مانند ستونهایی هستند که بنای خانواده را محکم میکنند. بیایید با سه مورد از مهمترین آنها آشنا شویم:
| ارزش اخلاقی | معنای ساده | نمونه در زندگی روزمره |
|---|---|---|
| رفتار نیکو | گفتار و کرداری که باعث خوشحالی دیگران شود | سلام کردن به همسایه هنگام ورود به ساختمان |
| احترام متقابل | پذیرفتن نظر دیگران و ارزش قائل شدن برای آنها | گوش دادن به حرف خواهر یا برادر، حتی وقتی با نظر ما مخالف است |
| مسئولیتپذیری | انجام دادن کارهایی که به عهدهٔ ماست، بدون آنکه کسی مدام یادآوری کند | مرتب کردن کیف مدرسه هر شب قبل از خواب |
تمرین اخلاق خوب در کوچه و خیابان
خیلی از موقعیتهای روزمره فرصت خوبی برای تمرین ارزشهای خانوادگی هستند. مثلاً وقتی در صف نانوایی ایستادهایم، رعایت نوبت نشاندهندهٔ احترام به دیگران است. یا وقتی دوستمان بیمار است و با او تلفنی صحبت میکنیم، با صدای آرام و پرسیدن حال او، رفتار نیکو را نشان دادهایم. مسئولیتپذیری هم فقط به خانه ختم نمیشود؛ مثلاً اگر در پارک، بستنی خوردیم، باید پوست آن را در سطل زباله بیندازیم تا محیط زیست را تمیز نگه داریم. پدر و مادر با رفتار خودشان به ما یاد میدهند که مثلاً وقتی از ماشین پیاده میشویم، به رانندهٔ اتوبوس یا تاکسی «متشکرم» بگوییم. این کارهای کوچک، کمکاندک به بزرگترها و همبازی شدن با کودکان کوچکتر در زمین بازی، همه نمونههایی از ارزشهای اجتماعی هستند که در خانواده یاد میگیریم و در جامعه به کار میبریم.
پرسشهای چالشی برای روشنتر شدن موضوع
اگر خواهر یا برادرم وسایل مرا بدون اجازه بردارد، احترام یعنی چه رفتاری؟
پاسخاحترام یعنی با آرامش به او بگوییم که از این کار ناراحت شدهایم و از او بخواهیم دفعهٔ بعد اجازه بگیرد. داد و فریاد یا قهر کردن، احترام را از بین میبرد. میتوانیم پیشنهاد دهیم که برای استفاده از وسایل همدیگر، یک قانون ساده در خانه بگذاریم.
گاهی انجام تکالیف مدرسه برایم سخت است و دلم میخواهد تلویزیون تماشا کنم. مسئولیتپذیری در این لحظه یعنی چه؟
پاسخمسئولیتپذیری یعنی با خودمان قرار بگذاریم که اول تکالیف را تمام کنیم و بعد به تماشای تلویزیون بپردازیم. میتوانیم از پدر یا مادر کمک بگیریم تا اگر جایی را متوجه نشدهایم، به ما توضیح دهند. این کار هم نشانهٔ پشتکار است و هم احترام به زمانی که برای درس خواندن تعیین شده است.
در مهمانی، غذایی را که دوست ندارم به من تعارف میکنند. رفتار نیکو در این موقعیت چیست؟
پاسخرفتار نیکو این است که با خوشرویی بگوییم «متشکرم، فعلاً سیرم» یا «بعداً استفاده میکنم». از گفتن عبارتهایی مثل «این غذا را دوست ندارم» یا «بد مزه است» پرهیز کنیم، چون ممکن است باعث ناراحتی صاحبخانه شود. تشکر کردن و تعریف از یک خوراکی دیگر که دوست داریم، نشانهٔ احترام است.
نکتهٔ پایانی
خانوادهٔ ما کوچکترین جامعهای است که در آن زندگی میکنیم. هر روز با کارهای سادهای مثل مسواک زدن، مرتب کردن اتاق، کمک در چیدن سفره و گوش دادن به حرفهای پدر و مادر، میتوانیم ارزشهای اخلاقی را تمرین کنیم. یادمان باشد که رفتار خوب، احترام و مسئولیت، مثل عضلاتی هستند که هرچه بیشتر از آنها استفاده کنیم، قویتر میشوند. وقتی در خانه این ارزشها را یاد بگیریم، در مدرسه و کوچه و خیابان هم بهخوبی از آنها استفاده خواهیم کرد و دوستان بیشتری پیدا خواهیم کرد. پس بیایید از امروز، با یک کار کوچک ولی ارزشمند، خانوادهٔ خود را محکمتر بسازیم.
