نقش برجسته و کتیبه: سنگنگارههای تاریخ
نقش برجسته و کتیبه چیست و چه تفاوتی دارند؟
شاید در سفر به تختجمشید یا نقشرستم، تصویرهای برجستهای از جنگها، مراسم و شکار دیده باشید. به این تصویرهای سخت و سنگی که از دیوارهی کوه بیرون زدهاند، نقش برجسته میگویند. اما گاهی کنار این تصویرها، نوشتههایی به خط میخی یا پهلوی دیده میشود که فرمان شاه یا گزارش یک رویداد را بیان میکند؛ به آن نوشتهها، کتیبه میگویند.
| ویژگی | نقش برجسته | کتیبه |
|---|---|---|
| محتوا | تصویر و صحنه | نوشته و متن |
| ابزار ساخت | تیشه و چکش | قلم و سوزن سنگی |
| پیام اصلی | نمایش شکوه و رویداد | ثبت فرمان و گزارش |
این سنگنگارهها در زندگی امروز چه کاربردی دارند؟
شاید فکر کنید این آثار فقط برای موزهها هستند، اما کاربردشان مانند دفتر خاطرات یا تابلوی اعلانات مدرسه است. فرض کنید در مسابقهی ورزشی مدرسه برنده شدهاید. برای اینکه همه این پیروزی را به یاد داشته باشند، عکس شما را روی تابلوی اعلانات میچسبانند. نقش برجستهها هم برای نشان دادن پیروزی پادشاهان در جنگ یا برگزاری جشنهای بزرگ ساخته میشدند. کتیبهها نیز مانند نامهی رسمی یا بخشنامهای هستند که قوانین و باورهای دینی را به مردم شهرهای دور و نزدیک اعلام میکردند.
برای نمونه، در کتیبهی بیستون، داریوش بزرگ گزارش میدهد که چگونه شورشیان را شکست داده و نظم را به کشور بازگردانده است. این کتیبه مانند یک پوستر خبری بزرگ است که به همه میگوید: قدرت شاهنشاه بر همه چیره است.
سه پرسش چالشی دربارهی نقش برجسته و کتیبه
چون سنگ بسیار مقاوم است و برای همیشه میماند. کاغذ در آن زمان نبود و حتی اگر هم بود، پس از مدتی پوسیده یا میسوخت. ولی سنگ در برابر باران، آفتاب و گذر زمان بسیار پایدار است، بنابراین پیام پادشاه تا هزاران سال باقی میماند.
نه، گاهی نقش برجستهها باورهای مذهبی را نشان میدادند. مثلاً تصویر اهورامزدا (خدای یکتای ایرانیان باستان) در کنار پادشاه، نشان میداد که شاه از سوی خدا برای حکومت انتخاب شده است. همچنین بعضی نقشبرجستهها صحنههایی از مراسم مذهبی یا هدیه آوردن نمایندگان کشورهای دیگر را نشان میدادند.
چون در زمان هخامنشیان، مردم سرزمینهای مختلف به زبانهای گوناگونی سخن میگفتند. پادشاهان برای اینکه پیامشان به گوش همه برسد، کتیبه را به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی مینوشتند. این کار مانند این است که یک اطلاعیه را در مدرسه به دو زبان فارسی و انگلیسی بنویسید تا همه دانشآموزان آن را بفهمند.
