آزادسازی خرمشهر: فتح خونین سوم خرداد ۱۳۶۱
۱. خرمشهر چگونه اشغال شد؟ (داستان شروع جنگ)
در اوایل جنگ تحمیلی[1]، ارتش عراق در 31 شهریور 1359 به ایران حمله کرد. خرمشهر شهری بود نزدیک مرز عراق. دشمن میخواست سریع آن را بگیرد، اما مردم و رزمندگان 34 روز مقاومت جانانه کردند. مثال بزنیم: مثل این میماند که در حیاط مدرسه، یک تیم بزرگتر و مسلحتر بخواهد دروازهٔ تیم کوچک را اشغال کند، اما تیم کوچک با غیرت و چوب و سنگ جلویش میایستد. سرانجام پس از یک ماه، خرمشهر در آبان 1359 سقوط کرد و دشمن آن را «خونینشهر» نامید.
در طول 578 روز اشغال، عراقیها خانهها را خراب کردند و بسیاری از مردم مجبور به ترک شهر شدند. اما رزمندگان در جنوب ایران تمرین میکردند تا خرمشهر را پس بگیرند.
۲. عملیات بیتالمقدس: نقشهٔ آزادسازی
برای آزادسازی خرمشهر، فرماندهان جنگی عملیات بزرگی به نام «بیتالمقدس» طراحی کردند. این عملیات مثل یک پروژهٔ گروهی در کلاس درس بود: هر دانشآموز وظیفهای داشت. عملیات از 10 اردیبهشت 1361 شروع شد و سه مرحله داشت:
| مرحله | هدف | نتیجه |
|---|---|---|
| اول | محاصرهٔ نیروهای عراقی در منطقهٔ هویزه | موفقیت کامل |
| دوم | عبور از رودخانهٔ کارون و محاصرهٔ خرمشهر | بستن راه فرار دشمن |
| سوم | حملهٔ نهایی به درون شهر | آزادی در سوم خرداد |
برای اینکه بچهها بهتر بفهمند، بیایید یک فرمول ساده بسازیم: اگر قدرت دفاعی دشمن را $D$ و قدرت حملهٔ رزمندگان را $A$ در نظر بگیریم، با اتحاد مردم و ایمان، $A$ بیشتر از $D$ شد. فرمول پیروزی:
که در آن $P$ نشانهٔ پیروزی است. وقتی $A \gt D$ (یعنی قدرت حمله از قدرت دفاع دشمن بیشتر شود)، شهر آزاد میشود. رزمندگان با ایمان و برنامهریزی این کار را کردند.
۳. مثال عینی: بازی گروهی در زنگ ورزش
تصور کنید در زنگ ورزش، تیم شما (رزمندگان اسلام) میخواهد توپ (خرمشهر) را از دست تیم مقابل (نیروهای عراقی) خارج کند. تیم حریف توپ را در گوشهٔ زمین گیر انداخته. شما باید سه کار انجام دهید: اول، اطراف حریف را محاصره کنید (مرحلهٔ اول عملیات). دوم، راه پاس دادن به او را ببندید (مرحلهٔ دوم). سوم، یک دفعه هجوم ببرید و توپ را بگیرید (مرحلهٔ سوم). این دقیقاً همان کاری است که در عملیات بیتالمقدس انجام شد. سربازان ایرانی با قایقهای کوچک از رودخانهٔ کارون عبور کردند (مثل دویدن سریع به سمت توپ) و راه عقبنشینی عراقیها را بستند. سرانجام در سوم خرداد 1361، پرچم ایران بر فراز مسجد جامع خرمشهر به اهتزاز درآمد.
۴. چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: چون خرمشهر اولین شهری بود که کاملاً اشغال شد. بازپسگیری آن نشان داد ایران توانست پس از شکستهای اولیه، دشمن را عقب براند. مثل این است که در مسابقهٔ دو، شما اول زمین بخورید اما دوبله بلند شوید و از همه جلو بزنید. این پیروزی روحیهٔ مردم و ارتش را چند برابر کرد.
پاسخ: خیر. سپاه پاسداران[2]، نیروهای مردمی (بسیج)[3] و حتی نوجوانان 13 تا 17 ساله داوطلبانه جنگیدند. یک مثال: در کلاس، اگر معلم بگوید «هرکه میخواهد درس را نجات دهد، داوطلب شود» و همه با عشق جلو بیایند، آن وقت کار سخت آسان میشود. در خرمشهر هم همین اتفاق افتاد.
پاسخ: چون پس از آزادی، نیروهای ایرانی بلافاصله استحکامات دفاعی ساختند و شهر را تبدیل به دژی کردند که نفوذ دشمن غیرممکن بود. مانند این میماند که بعد از گرفتن توپ، شما دروازهبان خود را محکم بچینید تا حریف نتواند گل بزند. دشمن چند بار تلاش کرد اما هر بار شکست خورد.
پاورقیها
1جنگ تحمیلی: جنگی که عراق به رهبری صدام حسین در 31 شهریور 1359 بر ایران تحمیل کرد. معادل انگلیسی: Imposed War
2سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: نهادی نظامی که پس از انقلاب 1357 برای حفاظت از دستاوردهای انقلاب تشکیل شد. معادل انگلیسی: Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)
3بسیج: نیروهای مردمی داوطلب که در زمان جنگ به کمک ارتش و سپاه میآمدند. معادل انگلیسی: Basij (Mobilization Force)
4عملیات بیتالمقدس: نام رمز عملیات آزادسازی خرمشهر. معادل انگلیسی: Operation Beit-ol-Moqaddas
