سخنچینی: چگونه حرفهای دیگران را برای ایجاد اختلاف و بدبینی بین دوستان نزدیک به هم میزنیم؟
سخنچینی چیست و چرا بعضی بچهها این کار را میکنند؟
سخنچینی یعنی شنیدن حرف کسی و بعد رفتن به فرد دیگری و عوض کردن آن حرف یا اضافه کردن چیزهایی به آن که واقعاً گفته نشده است. هدف از این کار معمولاً ایجاد دعوا و بدبینی بین دوستان نزدیک است. برای بچههای دبستانی، مثال زیر خیلی روشن است:
مثال: سارا به مریم میگوید: «امروز ناهار نخوردم چون غذای مدرسه خوشمزه نبود.» بعد زهرا که این حرف را شنیده، پیش نرگس (دوست صمیمی سارا) میرود و میگوید: «سارا گفت تو همیشه غذایت را به او ندادی و به خاطر تو امروز ناهار نخورد!» این یعنی زهرا حرف سارا را دستکاری کرده تا بین مریم و نرگس اختلاف بیفتد.
۱) حسادت به دوستی محکم دو نفر دیگر
۲) میخواهند توجه دیگران را جلب کنند
۳) ناراحتی خود را از کسی به این راه تخلیه میکنند
۴) فکر میکنند با این کار کنترل گروه را در دست میگیرند.
مراحل یک سخنچینی کامل (از شنیدن تا خراب کردن رابطه)
سخنچینی معمولاً چند مرحله دارد. با یک مثال دیگر این مراحل را دنبال کنید:
فرض کنید امیر به دوستش علی میگوید: «امروز نتوانستم فوتبال بازی کنم چون کتابخانه رفتم.» حالا شخص سخنچین (مثلاً رضا) چکار میکند؟
| مرحله | کاری که سخنچین میکند | مثال در داستان امیر و علی |
|---|---|---|
| 1 | شنیدن حرف اولیه | رضا میشنود امیر گفت: «فوتبال نرفتم، کتابخانه رفتم» |
| 2 | تغییر یا تحریف جمله | رضا تصمیم میگیرد بگوید: «امیر گفت فوتبال بازی کردن کار بچههاست و به تو نمیرسد» |
| 3 | انتقال به دوست نزدیک طرف مقابل | رضا پیش علی میرود و حرف تحریف شده را میزند |
| 4 | ایجاد بدبینی و فاصله | علی ناراحت میشود و دیگر با امیر مثل قبل بازی نمیکند |
فرق سخنچین با کسی که نیت خوب دارد چیست؟
گاهی بچهها فکر میکنند اگر حرف کسی را به دیگری برسانند، کار خوبی میکنند. اما باید فرق بین خبررسانی درست و سخنچینی را بدانیم. جدول زیر به شما کمک میکند:
| رفتار | هدف | نتیجه |
|---|---|---|
| خبررسانی درست | کمک به حل مشکل یا جلوگیری از خطر | آرامش و دوستی پایدار |
| سخنچینی | ایجاد اختلاف و بدبینی | دلخوری و قهر کردن |
مثال عینی دیگر: فرض کنید دوستت مدادت را بدون اجازه برداشته. یک خبررسان درست میگوید: «مداد تو را برداشته، برو با مهربانی از او بخواه پس بدهد.» اما یک سخنچین میگوید: «فلانی گفت تو اصلاً لیاقت نداری از مدادهایش استفاده کنی و تو را دزد صدا کرد!» ببینید چقدر جملهها فرق دارند.
سه سؤال چالشبرانگیز دربارهٔ سخنچینی
سؤال ۱: آیا همیشه سخنچینی عمدی است؟ یعنی ممکن است کسی بدون قصد بد حرف را اشتباه برساند؟
پاسخ: بله. گاهی یک بچه اشتباه متوجه حرف میشود یا جملات را درست در خاطر نمیماند. اما فرقش این است که اگر بعد از فهمیدن اشتباه، عذرخواهی نکند و باز هم حرف را تکرار کند، کارش به سخنچینی نزدیک میشود.
سؤال ۲: چرا بعضی بچهها بعد از سخنچینی باز هم دوست پیدا میکنند؟
پاسخ: چون ممکن است دوستان جدید نفهمند که آن شخص سخنچین است. اما کمکم وقتی ببینند او حرف همه را به بقیه میرساند، دیگر به او اعتماد نمیکنند. اعتماد مثل شیشه است، یکبار که بشکند، به سختی چسبانده میشود.
سؤال ۳: اگر دیدیم کسی دارد دربارهٔ ما سخنچینی میکند، بهترین راه مقابله چیست؟
پاسخ: بهترین راه این است که مستقیم با دوستمان صحبت کنیم و بگوییم: «شنیدهام که فلانی چنین چیزی دربارهٔ من گفته. بگذار خودمان حرف بزنیم.» همچنین به بزرگترها مثل معلم یا پدر و مادر بگوییم تا کمک کنند.
چطور جلوی سخنچینی را در گروه دوستی خود بگیریم؟ (کاربرد عملی)
در کلاس یا محله، میتوانید قانون سادهای بگذارید: «هر حرفی را باید از صاحبش بشنویم». یعنی اگر کسی به شما گفت که فلان دوستتان چیز بدی دربارهٔ شما گفته، اول به سراغ خود آن دوست بروید و با مهربانی بپرسید: «آیا تو این حرف را زدی؟» بیشتر وقتها مشخص میشود که سخنچین چیزی را اضافه کرده یا کل قضیه را اشتباه گفته است.
یک تمرین عملی: فرض کنید در گروه چهار نفرهٔ بازی، یکی به شما میگوید: «امیر گفت تو همیشه تقلب میکنی.» به جای ناراحت شدن فوری، این سه قدم را انجام دهید:
قدم اول: یک نفس عمیق بکشید (تا عصبانی نشوید).
قدم دوم: پیش امیر بروید و بگویید: «آیا تو به کسی گفتی من تقلب میکنم؟»
قدم سوم: اگر امیر گفت نه، آن وقت شما فهمیدید که آن نفر سخنچینی کرده است. پس با هم به او بگویید که این کار را تکرار نکند.
پاورقیها
1سخنچینی (Gossip): یعنی صحبت کردن دربارهٔ دیگران با هدف بد و ایجاد بدبینی، نه با هدف کمک یا حل مشکل.
2تحریف (Distortion): عوض کردن یک پیام به طوری که معنای اصلی آن کاملاً از بین برود. مثلاً جملهٔ «امروز خستهام» را به «او گفت از دست تو خسته است» تبدیل کردن.
3بدبینی (Suspicion): حالتی که در آن فرد به نیت و رفتار دوستانش شک میکند و فکر میکرد آنها قصد بد دارند، حتی اگر دلیلی نباشد.
4اعتماد (Trust): باور قلبی به این که دوستت به تو دروغ نمیگوید و پشت سرت حرف بد نمیزند. سخنچینی این باور را نابود میکند.
