آبادان: شهری که در جنگ، مثل یک قهرمان محاصره شد
آشنایی با جایگاه آبادان و خرمشهر روی نقشه
آبادان و خرمشهر دو شهر نزدیک به هم در استان خوزستان هستند. خرمشهر در کنار رودخانهٔ اروندرود قرار دارد. آبادان هم در جزیرهٔ آبادان و نزدیک همان رودخانه است. برای درک بهتر، جدول زیر را ببینید:
| ویژگی | آبادان | خرمشهر |
|---|---|---|
| موقعیت | جنوب غربی ایران، کنار رودخانهٔ بهمنشیر | در مرز ایران و عراق، کنار اروندرود |
| فاصله از یکدیگر | حدود 15 کیلومتر | حدود 15 کیلومتر |
| اهمیت | مرکز پالایشگاه نفت1 و بندر مهم | بندر تجاری و راه ارتباطی به عراق |
معنای محاصرهٔ شهر با زبانی ساده
محاصره یعنی دشمن از همهٔ راههای ورود و خروج به شهر را ببندد. مثل وقتی که در اتاقت را ببندی و کسی نتواند بیرون برود یا غذا وارد کند. در جنگ که عراق به ایران حمله کرد، اول خرمشهر را گرفت و بعد آبادان را از سه طرف محاصره کرد. تنها راه باقیمانده رودخانهٔ بهمنشیر بود. این محاصره از اواخر سال 1359 تا اوایل 1361 هجری شمسی ادامه داشت.
زندگی زیر آتش: چگونه کودکان و خانوادهها مقاومت کردند؟
در زمان محاصره، دشمن مدام شهر را با توپ و خمپاره میزد. مردم مجبور بودند به زیرزمینها و پناهگاهها بروند. بسیاری از خانوادهها آبادان را ترک کردند، ولی بعضی ماندند تا از خانه و شهرشان دفاع کنند. حتی نوجوانان در کارهای امدادی کمک میکردند. آنها درسشان را در همان پناهگاهها میخواندند و صدای انفجار را میشنیدند. با این حال، پدرها و مادرها سعی میکردند بچهها را شاد نگه دارند. به عنوان مثال، نانواییها زیر آتش نان میپختند و مردم در صفهای طولانی میایستادند تا نان بگیرند.
رزمندگان ایرانی با کمبود مهمات روبرو بودند. هر گلوله را مثل طلا نگه میداشتند. فرمول سادهٔ زیر را ببین که نشان میدهد چگونه با هر گلوله، چند هدف را میزدند:
در اینجا $n$ تعداد هدفهای از بین رفته، $T$ تعداد کل گلولهها و $m$ تعداد گلولهٔ لازم برای از بین بردن یک هدف است. چون گلوله کم بود، مقدار $m$ را کم میکردند تا $n$ بیشتر شود (یعنی هر گلوله را دقیقتر شلیک میکردند).
کاربرد عملی: درس مقاومت برای زندگی روزمرهٔ ما
مقاومت مردم آبادان به ما یاد میدهد که در سختیها نباید تسلیم شویم. مثلاً وقتی در درس ریاضی مشکلی داری، نباید بگویی «نمیتوانم». به جای آن، مثل مردم آبادان که از راه رودخانه کمک میرساندند، تو هم از راههای مختلف (پرسیدن از معلم، کمک گرفتن از دوست) مشکل را حل کن. همچنین آنها یاد دادند که با کمترین امکانات میشود کارهای بزرگ کرد. در زمان محاصره، یک تیم پزشکی با چراغ قوه و اتاقک ساده جراحیهای فوری انجام میداد. این یعنی حتی با ابزار کم هم میتوان به دیگران کمک کرد.
چالشهای مفهومی
پاسخ: چون آبادان شهر مهمی بود. پالایشگاه نفت آن یکی از بزرگترین پالایشگاههای جهان است. اگر دشمن آبادان را میگرفت، میتوانست به نفت ایران دست پیدا کند و اقتصاد کشور را ضعیف کند.
پاسخ: خیلی از مردم گرسنه شدند، اما نمردند. به دلیل محاصره، مواد غذایی خیلی کم میرسید. مردم با صرفهجویی، مثلاً نان را خشک میکردند تا چند روز نگه دارند. همچنین رزمندگان و مردم محلی از سبزیجات خودرو و ماهی رودخانه استفاده میکردند. پس شجاعت آنها باعث نشد کسی از گرسنگی بمیرد.
پاسخ: در عملیات ثامنالائمه (در پاییز 1360) رزمندگان ایرانی محاصره را شکستند. آنها با شناورهای کوچک از رودخانه عبور کردند و به دشمن حمله زدند. بعد از چند روز، راه آبادان باز شد و مردم شادی زیادی کردند. این اتفاق نشان داد که مقاومت سرانجام نتیجه میدهد.
پاورقیها
محاصره(Siege): بسته شدن همهٔ راههای ورود و خروج به یک شهر یا قلعه توسط نیروهای دشمن.
عملیات ثامنالائمه(Samen-ol-Aemeh Operation): نام عملیات نظامی ایرانیان برای شکستن محاصرهٔ آبادان در سال 1360.
رزمندگان(Combatants): سربازان و نیروهای داوطلبی که در جنگ شرکت میکنند.
