استعمارگر: کشور قدرتمندی که به کشورهای دیگر نفوذ می‌کند و آن‌ها را غارت می‌کند.

استعمار یعنی چه؟

تصور کنید در حیاط مدرسه، یک دانش‌آموز خیلی قوی و بزرگ‌جثه به نام کشور استعمارگر وجود دارد. او به بچه‌های ضعیف‌تر می‌گوید: «اگر به من آب‌میوه و خوراکی‌تان را ندهید، اجازه ندارید در این حیاط بازی کنید!» سپس آب‌میوه‌های آن‌ها را می‌گیرد و خودش می‌خورد. به این کار، غارت می‌گوییم. همچنین گاهی وانمود می‌کند که دوست آن‌هاست، اما در حقیقت نقشه دارد تا اسباب‌بازی‌هایشان را بدزدد. این نقشه‌های پنهانی همان نفوذ است. در دنیای واقعی، کشورهای قدرتمند با تهدید، نیروی نظامی، یا ترفندهای اقتصادی به کشورهای ضعیف‌تر نفوذ می‌کنند و منابع طبیعی مانند نفت¹، طلا، الماس و حتی زمین‌های کشاورزی را به یغما می‌برند.

روش‌های نفوذ و غارت توسط استعمارگر

کشورهای استعمارگر برای اینکه بتوانند کشورهای دیگر را غارت کنند، از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. در ادامه با چهار روش مهم آشنا می‌شویم:

نفوذ نظامی و اشغال سرزمین

در این روش، استعمارگر با لشکرکشی و نیروی جنگی وارد کشور دیگر می‌شود و آن را کاملاً تصرف می‌کند. مانند این می‌ماند که فرد قدرتمندی با چماق وارد خانهٔ همسایه شود و بگوید: «از حالا این خانه مال من است». سپس تمام طلا و پول آن خانه را بردارد. نمونهٔ تاریخی آن، تصرف کشور هند توسط انگلستان بود که الماس‌ها و پارچه‌های گران‌بهای هندی را به غارت برد.

نفوذ اقتصادی با وام و بدهی

گاهی استعمارگر به کشور ضعیف پول قرض می‌دهد، اما سود بسیار بالایی می‌گیرد. کشور ضعیف که نمی‌تواند بدهی را پس بدهد، مجبور می‌شود معادن نفت یا مس خود را با قیمت پایین به استعمارگر بفروشد. این روش مانند این است که کسی به دوستش ۱۰۰ هزار تومان قرض بدهد و بعد بگوید: «اگر نتوانی پس بدهی، دوچرخه‌ات را به من می‌دهی».

نفوذ فرهنگی و تغییر باورها

استعمارگر سعی می‌کند مردم کشور دیگر را مجاب کند که فرهنگ خودشان بد است و فرهنگ استعمارگر خوب است. برای مثال، به آن‌ها یاد می‌دهد که به جای زبان مادری، به زبان استعمارگر حرف بزنند، لباس‌های خاص بپوشند و حتی جشن‌های استعمارگر را برگزار کنند. بدین ترتیب مردم کمکم مقاومت خود را از دست می‌دهند و استعمارگر به راحتی منابع آن‌ها را غارت می‌کند.

نفوذ از طریق شرکت‌های بزرگ

گاهی استعمارگر مستقیماً وارد نمی‌شود، بلکه شرکت‌های بزرگی می‌فرستد که در کشور ضعیف کارخانه بزنند. این شرکت‌ها سود کلان را به کشور استعمارگر می‌برند و فقط آلودگی و خرابی برای آن کشور باقی می‌گذارند. مثل این می‌ماند که شخصی بیاید و تمام سیب‌های باغ شما را بچیند، فقط دو تا سیب خشکیده به شما بدهد و بگوید: «باغ برای خودتان است!»

مثال عینی: غارت نفت در آفریقا

کشور «ن» (یک کشور آفریقایی) را تصور کنید که زیر پای مردمش مخازن عظیم نفت وجود دارد. یک کشور استعمارگر قدرتمند به این کشور می‌گوید: «من به تو بیمارستان و جاده می‌دهم، در عوض اجازه بده شرکت نفتم برای ۳۰ سال نفت تو را استخراج کند و فقط ۱۰ درصد سود را به تو بدهد». کشور «ن» که فقیر و بی‌دفاع است، مجبور می‌شود قبول کند. نتیجه: استعمارگر سود ۹۰ درصدی می‌برد و کشور «ن» آلوده به نفت می‌شود، مردمش بیمار می‌گردند و حتی پولی برای تعمیر همان جاده‌ها ندارند. این یک نمونه واقعی از غارت مدرن است.

چالش‌های مفهومی دربارهٔ استعمار

نگاه نهایی به پدیدهٔ استعمار

پاورقی‌ها

¹ نفت: ماده‌ای سیاه و ارزشمند که از زمین استخراج می‌شود و برای سوخت خودروها و تولید پلاستیک به کار می‌رود. معادل انگلیسی: Oil
² استعمار: به انگلیسی Colonialism. یعنی سیاست یک کشور قدرتمند برای تسلط بر کشور دیگر و بهره‌برداری از منابع آن.
³ غارت: به انگلیسی Looting یا Plunder. یعنی گرفتن اموال دیگران به زور یا فریب.
⁴ نفوذ: به انگلیسی Infiltration. یعنی وارد شدن به جایی به صورت پنهانی یا تدریجی برای تصرف یا آسیب زدن.