چگونه از دوست بد دوری کنیم؟ پرهیز از دروغ، خساست و سخنچینی
نشانههای دوست بد: دروغ، خساست و سخنچینی
همهٔ ما دوست داریم دوستانی داشته باشیم که با آنها بازی کنیم، درس بخوانیم و خوش باشیم. اما بعضی از بچهها ویژگیهایی دارند که دوستی با آنها را سخت و ناراحتکننده میکند. سه ویژگی مهم که باید مراقب آنها باشیم، دروغگویی، خساست و سخنچینی است. بیایید هر کدام را با مثال ساده بفهمیم.
فرض کن دوستت احمد هر بار که از او میپرسی مداد رنگیات را قرض گرفته یا نه، میگوید: «نه، من نگرفتم!» اما تو مداد رنگیات را در کیف او میبینی. این یعنی احمد دروغ میگوید. دروغ باعث میشود نتوانی به دوستت اعتماد کنی. دوستی بدون اعتماد مثل درختی است که ریشه ندارد. همچنین اگر دوستی هیچگاه حاضر نباشد مداد، پاککن یا خوراکی خود را با تو تقسیم کند و همیشه بگوید «مال خودم را نمیدهم»، این رفتار خساست نام دارد. خساست باعث میشود دوستی یکطرفه شود. ویژگی دیگر سخنچینی است؛ یعنی دوستت حرفهای دیگران را بیاجازه برای تو بازگو کند یا حرف تو را پیش دیگران ببرد. مثلاً به تو میگوید «مادر بزرگم گفت تو خیلی شلوغ هستی!» این کار دل دیگران را میرنجاند.
| رفتار | دوست خوب | دوست بد |
|---|---|---|
| راستگویی | همیشه راست میگوید | دروغ میگوید |
| بخشش | وسیلههایش را قرض میدهد | خیلی خسیس است |
| حفظ آبرو | غیبت نمیکند | سخنچینی میکند |
چرا دوری از دوست بد به ما کمک میکند؟
وقتی با دوست بد وقت بگذرانیم، ممکن است خودمان هم کمکم رفتارهای او را یاد بگیریم. روانشناسان میگویند رفتارهای ما از اطرافیان تأثیر میپذیرد. اگر دوست ما همیشه دروغ بگوید، شاید ما هم فکر کنیم دروغ کار عادی است. اما دروغ باعث میشود دیگران به ما اعتماد نکنند. همچنین خساست باعث میشود در دوستی محبت نباشد و سخنچینی دوستیهای دیگران را خراب میکند. دوری کردن از دوست بد یعنی به خودمان احترام بگذاریم و اجازه ندهیم کسی آرامش ما را به هم بزند.
مثال واقعی: سارا و ندا دوست بودند. ندا همیشه وسایل سارا را بدون اجازه برمیداشت و به دیگران میگفت «سارا خسیس است!» سارا احساس ناراحتی میکرد. تا اینکه سارا تصمیم گرفت کمتر با ندا بازی کند و به جای او با مریم که راستگو و بخشنده بود دوست شد. سارا دید که حالش خیلی بهتر شده است. این یعنی دوری از دوست بد یک تصمیم هوشمندانه برای حفظ شادی خودمان است.
$ \text{شادی} \gt \text{ناراحتی} $
راهکارهای گامبهگام برای پرهیز از دوستی با افراد ناباب
در این بخش یاد میگیریم قدم به قدم چطور از دوست بد دور شویم بدون اینکه دعوا یا دلخوری پیش بیاید.
- گام اول: نشانهها را بشناس. هر وقت دوستت دروغ گفت، خساست نشان داد یا سخنچینی کرد، با خودت بگو «این رفتار درست نیست».
- گام دوم: با آرامش به او بگو چه احساسی داری. مثلاً: «وقتی دروغ میگویی، من ناراحت میشوم.»
- گام سوم: اگر رفتارش تکرار شد، کمتر با او وقت بگذران. میتوانی به بهانهٔ انجام تکالیف یا بازی با خانواده، از همراهی با او کم کنی.
- گام چهارم: دوستان جدید و خوب پیدا کن. در مدرسه یا پارک به دنبال کودکانی باش که راست میگویند و وسایلشان را تقسیم میکنند.
- گام پنجم: اگر دوست بد به تو زور گفت یا تهدید کرد، حتماً موضوع را با پدر، مادر یا معلمت در میان بگذار.
همیشه به یاد داشته باش: تو حق داری دوستان خوب و مهربان داشته باشی.
چالشهای مفهومی: سوالاتی که ممکن است برایت پیش بیاید
پرسش ۱: اگر دوست بد گاهی هم مهربان است، باز هم باید از او دوری کنم؟
بله، گاهی افراد بد شاید کارهای خوبی انجام دهند، اما اگر اکثر اوقات با دروغ، خساست یا سخنچینی باعث ناراحتی تو میشوند، بهتر است فاصله بگیری. مهربانی گاهبهگاه نمیتواند آسیب رفتارهای زشت را جبران کند.
پرسش ۲: آیا دوری کردن از دوست بد یعنی من آدم بدی هستم؟
نه، هرگز. تو داری از خودت محافظت میکنی. درست مثل وقتی که از خوردن غذای مانده اجتناب میکنی. این کار تو را سالم و قوی نگه میدارد. دوری از دوست بد یک عمل درست است، نه بد.
پرسش ۳: اگر همهٔ بچههای کلاس با آن دوست بد دوست هستند، من چه کار کنم؟
میتوانی با دیگران هم دوست باشی اما رفتارت را با آن فرد خاص کم کنی. همچنین میتوانی یک دوست خوب دیگر پیدا کنی که مثل تو فکر میکند. لازم نیست با بقیه دعوا کنی؛ فقط خودت را از رفتارهای بد دور نگه دار.
کاربرد عملی: تمرین برای روزهای مدرسه
بیا با هم تمرین کنیم. یک جدول کوچک برای خودت درست کن. هر روز بعد از مدرسه، به رفتار دوستانت فکر کن. اگر دوستی سه ویژگی بد (دروغ، خساست، سخنچینی) را بارها نشان داد، آن را یادداشت کن. بعد از یک هفته، ببین با کدام دوستان احساس آرامش بیشتری داری. سعی کن وقت بیشتری با همانها باشی. این یک تمرین مهارت اجتماعی است که به تو کمک میکند دوستان خوب را از بد تشخیص دهی.
پاورقیها
[۱] پنهانکار: یعنی کسی که حرف دیگران را پنهانی به کس دیگری میگوید تا بین آنها دشمنی بیندازد. معادل انگلیسی آن Sneaky person است. سخنچینها معمولاً پنهانکار هستند.
[۲] خساست (Stinginess): به معنی نبخشیدن وسایل یا محبت به دیگران است. فرد خسیس دوست ندارد چیزی از خود را به کسی قرض بدهد.
[۳] دروغگویی (Lying): نگفتن واقعیت با آگاهی. دروغ اعتماد بین دوستان را از بین میبرد.
