ستون فقرات؛ همان محور مرکزی بدن که راستای ما را حفظ میکند
ستون فقرات از چه بخشهایی ساخته شده است؟
ستون فقرات مانند یک برج از قطعات کوچک است که هر قطعه را «مهره» مینامند. بدن انسان به طور معمول ۳۳ مهره دارد، اما برخی از آنها در پایین ستون به هم جوش میخورند و یک استخوان بزرگ به نام «خاجی» میسازند. مهرهها از بالا به پایین، کوچکتر و کوچکتر میشوند؛ چون وزن کمتری را تحمل میکنند. بین هر دو مهره، یک دیسک نرم و ژلهای وجود دارد که مانند بالشتک از سایش استخوانها جلوگیری میکند. این دیسکها وقتی میخوابیم کمی آب جذب میکنند و قد ما صبحها کمی بلندتر میشود!
ستون فقرات به پنج ناحیه تقسیم میشود: گردنی (۷ مهره)، سینهای (۱۲ مهره)، کمری (۵ مهره)، خاجی (۵ مهره جوشخورده) و دنبالچه (۴ مهره جوشخورده). هر ناحیه شکل و انحنای مخصوص خود را دارد. مثلاً مهرههای گردنی کوچکترین هستند و به ما اجازه میدهند سرمان را بچرخانیم و به اطراف نگاه کنیم. مهرههای کمری بزرگترین مهرهها هستند، چون وزن بیشتری را باید تحمل کنند.
| ناحیهٔ ستون فقرات | تعداد مهرهها | کار اصلی |
|---|---|---|
| گردنی | ۷ | نگهداری سر و چرخاندن آن |
| سینهای | ۱۲ | اتصال به دندهها و محافظت از قلب و ششها |
| کمری | ۵ | تحمل وزن بالاتنه و خم شدن به جلو |
| خاجی | ۵ (جوشخورده) | اتصال ستون فقرات به لگن خاصره |
| دنبالچه | ۴ (جوشخورده) | محل اتصال برخی ماهیچهها و رباطها |
ستون فقرات در زندگی روزمرهٔ ما چه نقشی دارد؟
ستون فقرات فقط یک میلهٔ استخوانی نیست؛ بلکه مانند یک فنر، ضربههای ناشی از راه رفتن، دویدن و پریدن را جذب میکند. اگر به ستون فقرات از پهلو نگاه کنید، شبیه حرف «اس» است. این انحناها به ما کمک میکنند تعادل خود را حفظ کنیم و فشار وارد بر مهرهها را به طور یکنواخت پخش کنیم. وقتی کیف مدرسهتان را فقط روی یک شانه میاندازید، ستون فقرات شما کج میشود و ماهیچههای یک سمت بدن بیشتر کار میکنند. به مرور زمان ممکن است کمرتان درد بگیرد یا شانههایتان نامتقارن شود.
وقتی پشت میز تحریر مینشینید، اگر خمیده بنشینید، فشار زیادی به مهرههای کمری وارد میشود. اما اگر کف پاهایتان روی زمین باشد و پشتتان به صندلی تکیه داشته باشد، ستون فقرات در راستای طبیعی خود قرار میگیرد و خستگی کمتری حس میکنید. حتی خوابیدن هم اهمیت دارد؛ تشک خیلی نرم باعث میشود ستون فقرات قوس پیدا کند و تشک خیلی سفت هم به مهرهها فشار میآورد. بهترین حالت این است که تشک نه خیلی نرم باشد و نه خیلی سفت تا ستون فقرات در حالت صاف و طبیعی قرار گیرد.
پرسشهای چالشی دربارهٔ ستون فقرات
اگر ستون فقرات کاملاً صاف بود، مثل یک میلهٔ خشک، هر ضربهای را مستقیم به مغز منتقل میکرد و نمیتوانستیم به راحتی خم شویم. انحناهای ستون فقرات مانند فنر عمل میکنند و نیرو را در خود خنثی میکنند. به همین دلیل است که وقتی از پله پایین میپرید، احساس نمیکنید ضربه به مغزتان رسیده است. این انحناها همچنین به ما کمک میکنند تعادل خود را در حالت ایستاده حفظ کنیم.
بله، اگر وزن کیف بیشتر از ۱۰ درصد وزن خودتان باشد، فشار زیادی به مهرههای کمری وارد میشود. بهترین راه این است که کیف را روی هر دو شانه بیندازید و بندهای آن را طوری تنظیم کنید که کیف نزدیک به کمرتان باشد، نه اینکه پایینتر از کمر آویزان شود. همچنین بهتر است هر روز کیف خود را مرتب کنید و کتابهای غیرضروری را در آن نگذارید.
تعداد مهرهها در بیشتر انسانها یکسان است، ولی شکل انحناها و اندازهٔ مهرهها در افراد مختلف کمی متفاوت است. بعضی افراد انحنای بیشتری در ناحیهٔ کمر دارند و بعضی کمتر. همچنین با افزایش سن، دیسکهای بین مهرهای کمی آب خود را از دست میدهند و ممکن است قد افراد کمی کوتاهتر شود. ورزشهای کششی مانند شنا و حرکات نرمشی میتوانند به حفظ سلامت ستون فقرات در هر سنی کمک کنند.
آنچه باید به خاطر داشته باشیم: ستون فقرات محور مرکزی بدن ماست که از ۳۳ مهره تشکیل شده و دارای انحناهای طبیعی است. این انحناها به ما کمک میکنند تعادل داشته باشیم و فشار را جذب کنیم. برای حفظ سلامت ستون فقرات، باید درست بنشینیم، کیف مدرسه را روی هر دو شانه بیندازیم، از تشک مناسب استفاده کنیم و هر روز کمی ورزش کششی انجام دهیم. با رعایت این نکات ساده، ستون فقرات ما تا سالها سالم و پایدار میماند و از دردهای کمر و گردن پیشگیری میشود.
