رشد حرکتی؛ از نخستین غلتیدن تا دویدن در حیاط مدرسه
مراحل اصلی رشد حرکتی؛ از غلتیدن تا پرتاب کردن
رشد حرکتی را میتوان به دو بخش بزرگ حرکتهای درشت و حرکتهای ظریف تقسیم کرد. حرکتهای درشت به کارگیری ماهیچههای بزرگ مانند پاها، بازوها و تنه است؛ مانند دویدن، پریدن و بالا رفتن از پله. حرکتهای ظریف اما با ماهیچههای کوچک انجام میشوند؛ مانند گرفتن مداد، بستن بند کفش یا دکمهی پیراهن.
| نوع حرکت | نمونهها | چه زمانی کامل میشود؟ |
|---|---|---|
| حرکت درشت | غلتیدن، نشستن، راه رفتن، دویدن، لی لی کردن، طناب زدن | بیشتر تا سن ۷ سالگی |
| حرکت ظریف | گرفتن اشیاء کوچک، نقاشی کردن، قیچی کردن، نوشتن با خودکار | تا حدود ۱۰ تا ۱۲ سالگی |
برای نمونه، نوزاد در ماههای نخست تنها میتواند سر خود را کمی بلند کند. کمکم غلت میزند، چهار دست و پا میرود، میایستد و سرانجام راه میرود. این روند تکامل تدریجی نام دارد؛ یعنی هر مهارت جدید روی مهارت قبلی ساخته میشود. به همین ترتیب، یک دانشآموز کلاس ششم میتواند توپ را با دقت بیشتری پرتاب کند یا خطهای نازکتری در دفتر نقاشی بکشد، چون کنترل دست و چشم او بهتر شده است.
رشد حرکتی در زندگی روزمرهی دانشآموزان
شاید با خود بگویید که رشد حرکتی فقط برای بچههای کوچک است، اما در سن ۱۱ و ۱۲ سالگی نیز این رشد ادامه دارد. نمونههای آن را هر روز در مدرسه و خانه میبینید:
- نوشتن بهتر: وقتی بیشتر مینویسید، دستتان خسته نمیشود و خطتان ریزتر و خواناتر میشود. این یعنی هماهنگی میان چشم و دست شما بهبود یافته است.
- ورزش کردن: در زنگ ورزش، وقتی تمرین پاس دادن یا دریبل زدن را تکرار میکنید، مغز شما مسیرهای عصبی تازهای میسازد که باعث میشود حرکتها سریعتر و دقیقتر انجام شوند.
- بازی با وسایل: بستن بند کفش، باز کردن در بطری، یا چیدن مهرههای ریز روی صفحهی شطرنج، همه نیاز به مهارت ظریف دارند و با تمرین روزانه بهتر میشوند.
همچنین فعالیتهایی مانند طنابزدن، لیلی کردن یا دوچرخهسواری نمونههای خوبی از رشد حرکتهای درشت هستند. شاید وقتی دوچرخهسواری یاد میگرفتید، چند بار زمین خوردید، اما پس از تمرین، بدن شما بدون فکر کردن تعادل خود را حفظ میکند. این همان تکامل حرکتی است.
چالشهای مفهومی؛ پرسش و پاسخ دربارهی رشد حرکتی
آیا رشد حرکتی تنها به سن بستگی دارد؟
پاسخ: نه، سن تنها یک عامل است. تمرین، تغذیه و خواب کافی نیز بسیار تأثیرگذارند. دو دانشآموز همسن ممکن است مهارتهای حرکتی متفاوتی داشته باشند؛ یکی در فوتبال بهتر است و دیگری در نقاشی. این تفاوت به دلیل میزان تمرین و علاقهی آنهاست.
چرا بعضی از حرکتها مانند بستن بند کفش برای برخی سختتر است؟
پاسخ: این کار به هماهنگی دو دست و همچنین قدرت انگشتان نیاز دارد. اگر عضلات کوچک انگشتان شما کمتر تمرین کرده باشند، این کار دشوارتر میشود. اما با تکرار روزانه، مغز شما مسیرهای عصبی تازهای میسازد و حرکت روانتر میشود.
آیا رشد حرکتی تا پایان عمر ادامه دارد؟
پاسخ: بله، اما سرعت آن در کودکی و نوجوانی بیشتر است. در بزرگسالی نیز با تمرین میتوان مهارتهای جدیدی یاد گرفت، مانند نواختن ساز یا تایپ سریع. مغز ما همیشه قابلیت تغییر و یادگیری دارد؛ به این ویژگی انعطافپذیری عصبی میگویند.
نکتههای پایانی: رشد حرکتی یک فرایند پلهپله است که از زمان نوزادی شروع میشود و تا سالها ادامه مییابد. هر حرکت جدید، چه دویدن در حیاط و چه نوشتن یک انشا، نشاندهندهی تکامل دستگاه عصبی و عضلانی شماست. به یاد داشته باشید که همهی افراد با سرعت یکسان رشد نمیکنند و این تفاوتها طبیعی است. بهترین راه برای پیشرفت، تمرین منظم و صبر است. دفعهی بعد که توپی را پرتاب میکنید یا خطی میکشید، به یاد بیاورید که بدن شما چقدر هوشمندانه این حرکت را هماهنگ میکند.
