مهارت ادراکی ـ حرکتی؛ پلی میان حس و حرکت
دو پایهٔ اصلیِ مهارت ادراکی ـ حرکتی
برای اینکه بتوانیم یک کار را به خوبی انجام دهیم، مغز ما باید دو کار مهم را با هم انجام دهد: اول اینکه اطلاعات را از محیط اطراف بگیرد و دوم اینکه بر اساس آن اطلاعات، فرمان حرکت بدهد. به این دو بخش، «ادراک» و «حرکت» میگوییم. ادراک یعنی فهمیدن آنچه میبینیم، میشنویم یا لمس میکنیم. حرکت یعنی پاسخ دادن به آن فهمیدن با عضلات بدن. این دو با هم یک زنجیرهٔ کامل را میسازند.
| نوع مهارت | ورودی حسی | پاسخ حرکتی |
|---|---|---|
| مهارت دیداری ـ حرکتی | دیدن توپ در حال آمدن | گرفتن توپ با دستان |
| مهارت شنیداری ـ حرکتی | شنیدن صدای سوت | شروع دویدن یا توقف |
مهارت ادراکی ـ حرکتی در زندگی روزمره
شاید فکر کنید این مهارت فقط برای ورزشکاران حرفهای مهم است، اما هر روز از آن استفاده میکنید. وقتی در دفترچهی ریاضی خط میکشید، چشم شما فاصلهٔ دو نقطه را میبیند و دست شما خط را بین آنها میکشد. وقتی در راهروی مدرسه راه میروید و از برخورد با دیگران دوری میکنید، مغز شما فاصلهها را اندازه میگیرد و به پاهای شما دستور تغییر مسیر میدهد. حتی وقتی با قاشق غذا میخورید، چشم شما دهان را میبیند و دست شما قاشق را دقیق به سمت دهان میبرد. این هماهنگی بین حس و حرکت، همان مهارت ادراکی ـ حرکتی است.
در کلاس هنر، وقتی مداد رنگی را روی کاغذ میکشید تا شکلی را که در ذهن دارید بسازید، از این مهارت استفاده میکنید. در زنگ ورزش، وقتی توپ والیبال را به سمت بالا پرتاب میکنید و دوباره آن را میگیرید، چشم و دست شما با هم هماهنگ میشوند. حتی در خانه، وقتی لیوان آب را برمیدارید تا نخورید، مغز شما وزن لیوان، فاصلهٔ آن تا دهان و مقدار آب داخل آن را با هم محاسبه میکند تا حرکت شما دقیق باشد و آب نریزد.
پرسشهای چالشی دربارهٔ هماهنگی حس و حرکت
پاسخ: نه، فقط با چشم نیست. گوش و حس لامسه هم در این مهارت نقش دارند. مثلاً وقتی چشمانتان را میبندید و با انگشتان خود شکل یک شیء را لمس میکنید، مغز شما از روی حس لامسه، شکل آن را تشخیص میدهد و دست شما میتواند آن را توصیف کند. یا وقتی صدای زنگ مدرسه را میشنوید، مغز شما میفهمد که وقت رفتن به کلاس است و پاهای شما را به سمت کلاس هدایت میکند.
پاسخ: ممکن است هماهنگی بین چشم و دست آنها به خوبی شکل نگرفته باشد. این مشکل ربطی به زرنگی یا تنبلی ندارد؛ بلکه مثل هر مهارت دیگری، نیاز به تمرین دارد. بازی با خمیر بازی، بریدن کاغذ با قیچی، کشیدن خطهای موجدار و پرتاب و گرفتن توپ، همگی تمرینهای خوبی برای تقویت این مهارت هستند. با تمرین کردن، مغز و عضلات هماهنگتر میشوند.
پاسخ: بله، دقیقاً. نوشتن یکی از بهترین نمونههای مهارت ادراکی ـ حرکتی است. چشم شما فاصلهٔ بین خطوط و اندازهٔ حروف را میبیند و دست شما با فشار مناسب مداد، آن حروف را روی کاغذ میکشد. برای اینکه خط شما خوانا باشد، مغز شما باید همزمان چند کار را انجام دهد: شکل حرف را به یاد بیاورد، اندازهٔ آن را با کاغذ هماهنگ کند و حرکت انگشتان را کنترل نماید.
آنچه باید به خاطر بسپارید:
مهارت ادراکی ـ حرکتی مانند یک پل میان حواس پنجگانه و حرکتهای بدن است. هر کاری که انجام میدهید، از نوشتن و نقاشی گرفته تا ورزش کردن و حتی غذا خوردن، به این مهارت وابسته است. مغز شما هر روز در حال تمرین این هماهنگی است و با هر بار تکرار، این مسیر را بهتر و سریعتر طی میکند. پس اگر در کاری مانند گرفتن توپ یا خط کشیدن کمی مشکل دارید، نگران نباشید؛ با تمرینهای ساده میتوانید این مهارت را در خودتان تقویت کنید. به یاد داشته باشید که همهٔ ما در حال یادگیری هستیم و هر روز بهتر از دیروز میشویم.
