تکثیر متن: آمادهسازی نسخههای جداگانه گفتوگو برای بازیگران
مراحل آمادهسازی نسخهٔ هر بازیگر
برای آنکه بتوانی برای هر بازیگر یک نسخهٔ جداگانه از گفتوگوها تهیه کنی، باید چند گام ساده را بهترتیب انجام دهی. این کار هم به نظم متن کمک میکند و هم جلوی اشتباه گرفتن نقشها را میگیرد.
نخست، کل متن گفتوگوها را با دقت بخوان و نام همهٔ شخصیتها را یادداشت کن. سپس برای هر شخصیت، یک صفحهٔ جداگانه در نظر بگیر. حالا خطبهخط متن را بررسی کن و هر جایی که نام آن شخصیت آمده یا او شروع به حرف زدن کرده، جملههایش را به همان شکل در صفحهٔ مربوط به او بنویس. اما مواظب باش که فقط حرفهای همان شخصیت را بردار؛ نه توضیحات صحنه یا حرفهای دیگران را. برای نمونه، اگر داری نمایشنامهٔ مدرسه را آماده میکنی و شخصیتهای «رامین» و «سارا» در آن هستند، تمام جملههای رامین را در یک صفحه و همهٔ جملههای سارا را در صفحهای دیگر قرار بده. این کار باعث میشود هر بازیگر هنگام تمرین، فقط متن خودش را جلوی چشم داشته باشد و گیج نشود.
پس از اینکه همهٔ گفتوگوها را برای هر نقش جدا کردی، بهتر است بالای هر صفحه، نام شخصیت را با خط درشت بنویسی و زیر آن، چند خط از آخرین جملهٔ شخصیت دیگر را هم به عنوان «نکتهٔ یادآوری» اضافه کنی تا بازیگر بداند قبل از حرف زدن او، چه اتفاقی در صحنه رخ داده است. این کار به او کمک میکند زمان ورودش به گفتوگو را بهتر تشخیص دهد.
چرا این کار به اجرای بهتر کمک میکند؟
وقتی هر بازیگر تنها متن مربوط به نقش خود را در دست دارد، ذهنش درگیر خواندن حرفهای دیگران نمیشود و میتواند روی لحن، احساس و زمانبندی جملههای خودش تمرکز کند. این موضوع به ویژه در نمایشهایی که تعداد شخصیتها زیاد است، خیلی مهم میشود. همچنین بازیگران تازهکار که ممکن است هنگام اجرا استرس داشته باشند، با داشتن یک نسخهٔ خلاصه و اختصاصی، اعتمادبهنفس بیشتری پیدا میکنند.
از سوی دیگر، کارگردان هم راحتتر میتواند پیشرفت هر بازیگر را دنبال کند. او با نگاه کردن به نسخهٔ هر شخصیت، متوجه میشود که آن بازیگر کدام قسمتها را خوب یاد گرفته و کجاها نیاز به تمرین بیشتر دارد. همچنین اگر در حین تمرین، تغییری در دیالوگها ایجاد شود، کارگردان فقط همان یک نسخه را اصلاح میکند و بقیهٔ نسخهها بدون اشتباه میمانند.
برای روشنتر شدن موضوع، به جدول زیر نگاه کن. این جدول نشان میدهد که یک گفتوگوی کوتاه میان دو شخصیت، چطور به دو نسخهٔ جداگانه تبدیل میشود:
| متن اصلی (گفتوگو) | نسخهٔ جداگانهٔ رامین | نسخهٔ جداگانهٔ سارا |
|---|---|---|
| رامین: غذای امروز را دوست داری؟ سارا: بله، خیلی خوشمزه بود. رامین: من هم همین نظر را دارم. |
رامین: غذای امروز را دوست داری؟ (سارا: بله، خیلی خوشمزه بود.) رامین: من هم همین نظر را دارم. |
(رامین: غذای امروز را دوست داری؟) سارا: بله، خیلی خوشمزه بود. |
همانطور که در جدول میبینی، در نسخهٔ هر بازیگر، جملهٔ طرف دیگر در پرانتز قرار گرفته تا فقط به عنوان یادآوری باشد و بازیگر آن را نخواند. این روش به تمرینهای گروهی نظم میدهد و زمان اجرا را کوتاهتر میکند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ تکثیر متن
آیا میتوان همهٔ نقشها را در یک نسخه نگه داشت و فقط با هایلایت کردن جدا کرد؟
هایلایت کردن ممکن است در نگاه اول راحت به نظر برسد، اما وقتی تعداد شخصیتها زیاد میشود، خطهای رنگی باعث سردرگمی میگردند. علاوه بر این، بازیگر هنگام تمرین مجبور است میان رنگها چشمبگرداند و ممکن است جملههای دیگران را هم بخواند. بهترین راه همان جدا کردن کامل متن هر نقش است تا تمرکز کاملاً روی همان شخصیت باشد.
اگر یک شخصیت در وسط نمایشنامه حرفی نزند، آیا باز هم باید برایش نسخهٔ جداگانه آماده کنم؟
بله، حتی اگر شخصیتی تنها در یک صحنه حضور دارد یا فقط یک جمله میگوید، بهتر است همان یک جمله را در صفحهای جداگانه قرار دهی. شاید آن جمله، نقطهٔ عطف داستان باشد و بازیگر باید آن را دقیقاً سرِ وقت و با لحن درست ادا کند. پس برای همهٔ شخصیتها، حتی با یک جمله، نسخهٔ اختصاصی درست کن.
آیا در نسخهٔ هر بازیگر باید توضیحات صحنه مانند «آرام میگوید» یا «با عصبانیت» را هم بنویسم؟
نوشتن این توضیحات در نسخهٔ بازیگر خیلی مفید است، چون به او کمک میکند احساس درست را به جمله منتقل کند. فقط دقت کن این توضیحات را با یک رنگ یا درون کروشه جدا کنی تا بازیگر آنها را با گفتوگو اشتباه نگیرد. مثلاً بنویسی: [آرام] غذای امروز را دوست داری؟
آمادهسازی نسخهٔ جداگانهٔ گفتوگو برای هر بازیگر، یکی از سادهترین و مؤثرترین راهها برای منظمتر شدن تمرینهای نمایشی است. با این کار، هر بازیگر فقط نقش خود را میبیند، زودتر خطوطش را حفظ میکند و اجرا با کیفیت بالاتری انجام میشود. به یاد داشته باش که در این فرایند، دقت در جدا کردن جملهها، اضافه کردن یادآوریهای کوتاه از حرفهای دیگران و نوشتن توضیحات صحنه، سه رکن اصلی هستند. پس اگر قرار است نمایشنامهای را روی صحنه ببری، پیش از هر چیز برای هر شخصیت یک نسخهٔ اختصاصی آماده کن تا هم خودت راحت باشی و هم بازیگرانت.
