فضا و فضای معماری: محیط دیداری یا ساخته‌شده پیرامون انسان که می‌تواند داخلی، بیرونی، باز یا بسته باشد و در طراحی از زاویه دید، میدان دید و نمای درونی یا بیرونی بررسی می‌شود.

آشنایی با فضای داخلی و بیرونی، فضای باز و بسته، زاویه دید، میدان دید و نقش آن‌ها در طراحی

فضای معماری همان محیطی است که انسان در آن زندگی، حرکت، یادگیری یا استراحت می‌کند. این فضا می‌تواند داخلی یا بیرونی، باز یا بسته باشد و احساس امنیت، آرامش یا فعالیت را در انسان ایجاد کند. طراحان هنگام بررسی یک فضا به زاویه دید، میدان دید، نمای درونی و نمای بیرونی توجه می‌کنند تا محیطی مناسب برای نیازهای انسان بسازند. شناخت این مفاهیم به دانش‌آموزان کمک می‌کند محیط اطراف خود را دقیق‌تر ببینند و دلیل شکل‌گیری بخش‌های مختلف ساختمان‌ها و فضاهای عمومی را بهتر درک کنند.

هنگام مشاهده یک محیط، تنها شکل ساختمان اهمیت ندارد؛ بلکه احساس، کارایی و نحوه استفاده از آن نیز بخشی از فضای معماری به شمار می‌آید.

فضای معماری به محیطی گفته می‌شود که انسان در آن حضور دارد و با آن ارتباط برقرار می‌کند. این محیط ممکن است طبیعی باشد یا به وسیله انسان ساخته شده باشد. برای نمونه، کلاس درس، حیاط مدرسه، کتابخانه، پارک، خانه و میدان شهر هر کدام نوعی فضا هستند که ویژگی‌های متفاوتی دارند. هر فضا برای انجام کاری مشخص طراحی می‌شود و شکل، اندازه، نور، مسیر حرکت و محل قرار گرفتن وسایل در آن اهمیت دارد.

نوع فضا	ویژگی	نمونه
فضای داخلی	درون ساختمان قرار دارد و معمولاً سقف و دیوار دارد.	اتاق، کلاس، کتابخانه
فضای بیرونی	خارج از ساختمان قرار دارد.	حیاط، پارک، میدان
فضای باز	حرکت و دید در آن آزادتر است.	بوستان، زمین ورزش
فضای بسته	با دیوار یا مرز مشخص احاطه شده است.	اتاق مطالعه، سالن اجتماعات

هر یک از این فضاها کاربرد ویژه‌ای دارند. برای مثال، کلاس درس باید آرام، روشن و مناسب یادگیری باشد، اما حیاط مدرسه باید فضای کافی برای حرکت و بازی دانش‌آموزان داشته باشد. به همین دلیل، طراحان برای هر محیط ویژگی‌های مناسب همان فعالیت را در نظر می‌گیرند.

یکی از مهم‌ترین موضوع‌ها در طراحی فضا، توجه به نحوه دیدن محیط توسط انسان است. زاویه دید نشان می‌دهد انسان از چه جهتی به یک جسم یا ساختمان نگاه می‌کند. اگر جای ایستادن فرد تغییر کند، زاویه دید نیز تغییر می‌کند و ممکن است بخشی از محیط بهتر یا کمتر دیده شود.

میدان دید نیز به بخشی از محیط گفته می‌شود که انسان بدون حرکت دادن بدن می‌تواند آن را مشاهده کند. هرچه میدان دید مناسب‌تر باشد، افراد احساس راحتی بیشتری خواهند داشت. برای نمونه، در یک کتابخانه قفسه‌ها نباید به گونه‌ای قرار بگیرند که مسیر دید افراد را کاملاً محدود کنند یا حرکت در میان آن‌ها دشوار شود.

طراحان همچنین به نمای درونی و نمای بیرونی توجه می‌کنند. نمای درونی به آن چیزی مربوط می‌شود که افراد در داخل ساختمان می‌بینند؛ مانند رنگ دیوارها، نور، پنجره‌ها و چیدمان وسایل. نمای بیرونی نیز ظاهر ساختمان از خارج است و بر زیبایی شهر و احساس مردم اثر می‌گذارد. اگر این دو بخش هماهنگ طراحی شوند، محیط هم کاربردی‌تر خواهد بود و هم دلپذیرتر به نظر می‌رسد.

عامل	اهمیت
نور مناسب	کمک به دید بهتر و کاهش خستگی چشم
مسیر حرکت	رفت‌وآمد آسان و ایمن
زاویه و میدان دید	مشاهده بهتر محیط و افزایش احساس امنیت
هماهنگی نمای درونی و بیرونی	زیبایی و کارایی بیشتر ساختمان

شناخت فضای معماری باعث می‌شود هنگام نگاه کردن به خانه، مدرسه، پارک یا خیابان تنها به ظاهر آن‌ها توجه نکنیم، بلکه دلیل شکل، اندازه، نور، مسیرها و محل قرار گرفتن بخش‌های مختلف را نیز درک کنیم. فضای داخلی و بیرونی، فضای باز و بسته، زاویه دید، میدان دید و نمای ساختمان همگی در کنار هم محیطی را می‌سازند که انسان بتواند در آن با آسایش، امنیت و کارایی بیشتر زندگی، یادگیری و فعالیت کند.