نورپردازی در طراحی: بررسی منبع نور، جهت، شدت و فاصله آن برای ایجاد روشنایی، نیم‌سایه، مرز سایه و سایه افتان.

آشنایی با منبع نور، جهت، شدت، فاصله، روشنایی، نیم‌سایه، مرز سایه و سایه افتان در طراحی.

نورپردازی یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی است، زیرا باعث می‌شود شکل، حجم و فاصلهٔ اجسام بهتر دیده شوند. شناخت منبع نور، جهت تابش، شدت و فاصلهٔ آن به هنرجو کمک می‌کند تا روشنایی، نیم‌سایه، مرز سایه و سایه افتان را به‌درستی رسم کند. هرچه این مفاهیم بهتر درک شوند، طراحی طبیعی‌تر، واقعی‌تر و قابل‌باورتر خواهد بود.

هنگام تمرین طراحی، بهتر است ابتدا فقط از یک منبع نور استفاده کنید تا تشخیص بخش‌های روشن و سایه آسان‌تر باشد.

مفهوم	توضیح	نمونه
منبع نور	جایی که نور از آن تابیده می‌شود.	چراغ مطالعه یا خورشید
جهت نور	سمتی که نور به جسم می‌تابد.	از بالا، کنار یا روبه‌رو
شدت نور	میزان روشن یا ضعیف بودن نور	چراغ پرنور یا کم‌نور
فاصله نور	دوری یا نزدیکی منبع نور نسبت به جسم	چراغ نزدیک به توپ

وقتی نور به جسم می‌تابد، بخشی از آن کاملاً روشن دیده می‌شود. در کنار آن، ناحیه‌ای قرار دارد که نور کمتری دریافت می‌کند و به آن نیم‌سایه می‌گویند. پس از نیم‌سایه، بخش تیره‌تر دیده می‌شود که مرز آن معمولاً تغییر تدریجی روشنی را نشان می‌دهد. همچنین جسم روی سطح زیر خود سایه‌ای ایجاد می‌کند که به آن سایه افتان گفته می‌شود. برای نمونه، اگر یک سیب را زیر چراغ مطالعه قرار دهید، سمت رو به چراغ روشن‌تر، سمت دیگر تیره‌تر و روی میز نیز سایه‌ای دیده می‌شود.

نور مناسب باعث می‌شود حجم اجسام بهتر دیده شود. اگر همه بخش‌های یک جسم را با یک تیرگی رسم کنیم، شکل آن تخت به نظر می‌رسد. اما وقتی تفاوت میان روشنایی، نیم‌سایه و بخش‌های تیره رعایت شود، جسم برجسته و واقعی دیده خواهد شد. به همین دلیل هنرمندان پیش از شروع طراحی، محل منبع نور را مشخص می‌کنند و در طول کار آن را تغییر نمی‌دهند.

فاصله منبع نور نیز اهمیت زیادی دارد. اگر چراغ به جسم نزدیک باشد، بخش روشن کوچک‌تر و سایه‌ها پررنگ‌تر می‌شوند. اگر چراغ دورتر قرار گیرد، تغییر روشنایی آرام‌تر خواهد بود و سایه‌ها نرم‌تر دیده می‌شوند. همچنین شدت نور روی تیرگی سایه اثر می‌گذارد. نور قوی، تفاوت بیشتری میان روشنایی و تیرگی ایجاد می‌کند، اما نور ضعیف باعث می‌شود این تفاوت کمتر باشد.

ویژگی نور	اثر در طراحی
نور از بالا	سایه معمولاً زیر جسم دیده می‌شود.
نور از کنار	برجستگی حجم بهتر دیده می‌شود.
نور شدید	تفاوت روشنایی و تیرگی بیشتر است.
نور ملایم	مرزهای سایه نرم‌تر دیده می‌شوند.

هنگام تمرین، بهتر است اجسام ساده مانند توپ، لیوان یا مکعب را انتخاب کنید. این شکل‌ها کمک می‌کنند رابطه میان نور و سایه را راحت‌تر تشخیص دهید و پس از آن بتوانید سراغ طراحی اشیای پیچیده‌تر بروید.

شناخت درست نورپردازی، پایهٔ طراحی واقع‌گرایانه است. با مشخص کردن منبع نور، توجه به جهت، شدت و فاصله آن و رسم دقیق روشنایی، نیم‌سایه، مرز سایه و سایه افتان، می‌توان حتی ساده‌ترین شکل‌ها را نیز زنده و حجیم نشان داد. تمرین پیوسته با اجسام روزمره بهترین راه برای تقویت این مهارت است.