انبار انرژی جهان: جایگاه جنوب غربی آسیا به سبب تمرکز بخش بزرگی از ذخایر نفت و گاز جهان
جغرافیای ثروت: چرا نفت و گاز در جنوب غربی آسیا انباشته شده است؟
میلیونها سال پیش، بخش بزرگی از این منطقه زیر دریایی کمعمق پوشیده از موجودات ریز دریایی بود. پس از مرگ این موجودات، لایههای آنها با رسوبات پوشیده شد و در فشار و گرمای زیاد، به نفت و گاز تبدیل گردید. ساختار زمینشناسی این ناحیه، مانند تاقدیسهای بزرگ (چینخوردگیهای محدب) باعث شده که این منابع در زیر زمین به دام بیفتند و استخراج آنها نسبتاً آسان باشد.
برای درک بهتر، مانند این است که یک سفرهٔ بزرگ زیرزمینی از عسل یا روغن داشته باشید که فقط با حفر یک چاه بتوانید از آن بهره ببرید. کشورهای این منطقه روی چندین سفرهٔ غولپیکر قرار گرفتهاند. برای نمونه، کشور عربستان دارای بزرگترین میدان نفتی جهان (میدان غوار) است و ایران نیز به همراه قطر، بزرگترین میدان گازی جهان (میدان پارس جنوبی/شمالی) را میان خود تقسیم کردهاند.
| کشور | سهم از ذخایر نفت جهان (درصد) | سهم از ذخایر گاز جهان (درصد) |
|---|---|---|
| عربستان | ۱۷ | ۴ |
| ایران | ۹ | ۱۷ |
| قطر | ۱ | ۱۳ |
| عراق | ۸ | ۲ |
از چاه نفت تا باک بنزین: سفری که هر روز تجربه میکنیم
شاید وقتی پدر یا مادرتان خودرو را روشن میکنند، به این فکر نکنید که سوخت آن از کجا آمده است. نفت خام استخراجشده از چاههای جنوب غربی آسیا، با کشتیهای غولپیکر به پالایشگاههای سراسر جهان فرستاده میشود. در پالایشگاه، مانند یک کارخانهٔ بزرگ تفکیک، نفت به فراوردههای گوناگونی مانند بنزین، گازوئیل، نفت سفید و حتی مواد اولیهٔ ساخت پلاستیک و دارو تبدیل میشود.
مثال ملموستر: گرمایی که در زمستان از شوفاژ یا بخاری خانهتان دریافت میکنید، ممکن است از سوزاندن گاز طبیعی تأمین شده باشد که از همین منطقه به لولههای سراسر کشور شما رسیده است. همچنین بسیاری از وسایل پلاستیکی مدرسه، از خودکار گرفته تا کیف و کفش، از مواد مشتقشده از نفت ساخته میشوند. پس جنوب غربی آسیا فقط یک منطقهٔ نفتی نیست؛ بلکه تأمینکنندهٔ مواد اولیهٔ بخش بزرگی از زندگی روزمرهٔ ماست.
سه پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ انبار انرژی
پرسش: با وجود این همه نفت، چرا بعضی کشورهای منطقه ثروتمند نیستند؟
پاسخ: ثروت فقط به داشتن منابع نیست، بلکه به مدیریت صحیح، صنایع تبدیلی و آموزش نیروی انسانی وابسته است. برخی کشورها با درآمد نفت، زیرساختهای آموزشی و صنعتی ساختهاند و برخی دیگر نتوانستهاند از این سرمایه به بهترین شکل استفاده کنند. مانند این است که مقداری پول نقد داشته باشید، اما ندانید چگونه آن را سرمایهگذاری کنید.
پرسش: آیا نفت و گاز روزی تمام میشوند؟
پاسخ: بله، این منابع «تجدیدناپذیر» هستند؛ یعنی میلیونها سال طول کشیده تا ایجاد شوند و ما در چند دهه آنها را مصرف میکنیم. به همین دلیل، دانشمندان به دنبال انرژیهای پاک مانند خورشید و باد هستند تا وقتی این انبار خالی شد، زندگی ما دچار مشکل نشود.
پرسش: چرا کشورهای مصرفکننده به جنوب غربی آسیا وابسته هستند؟
پاسخ: چون هزینهٔ استخراج نفت در این منطقه بسیار پایینتر از نقاط دیگر است و دسترسی به آن آسانتر میباشد. همچنین حجم عظیم ذخایر، امنیت تأمین را برای مدت طولانیتری تضمین میکند. وابستگی به این منطقه مانند وابستگی یک نانوایی به یک گندمفروش بزرگ و مطمئن است که همیشه گندم باکیفیت و ارزان در اختیارش میگذارد.
جمعبندی
جنوب غربی آسیا به دلایل زمینشناسی و تاریخی، به انبار اصلی انرژی جهان تبدیل شده است. حدود نیمی از نفت و بیش از یکسوم گاز جهان در این منطقه جای دارد. این منابع نه تنها سوخت خودروها و گرمایش خانهها را تأمین میکنند، بلکه مواد اولیهٔ بسیاری از وسایل روزمرهٔ ما را نیز فراهم میآورند. با این حال، این ثروت خدادادی، مدیریت هوشمندانه میخواهد و همچنین یادآور این نکته است که باید به فکر جایگزینهای پایدار برای آینده باشیم. پس هر بار که سوار خودرو میشوید یا از یک وسیلهٔ پلاستیکی استفاده میکنید، به یاد داشته باشید که بخشی از آن، سفری طولانی را از اعماق زمین در جنوب غربی آسیا آغاز کرده است.
