کمبود آب شیرین: چالش زیستمحیطی و اقتصادی در جنوب غربی آسیا
چرا آب شیرین در جنوب غربی آسیا کمیاب است؟
جنوب غربی آسیا یکی از خشکترین مناطق جهان است. میانگین بارندگی در بسیاری از کشورهای این منطقه کمتر از ۲۵۰ میلیمتر در سال است، در حالی که میانگین جهانی حدود ۸۰۰ میلیمتر است. از سوی دیگر، جمعیت این منطقه به سرعت در حال افزایش است و به آب بیشتری برای آشامیدن، کشاورزی و صنعت نیاز دارد. همچنین گرمتر شدن هوا باعث میشود که برف و یخچالهای طبیعی زودتر آب شوند و رودخانهها در فصل گرم سال خشکتر گردند.
بسیاری از کشورهای این منطقه از سفرههای آب زیرزمینی استفاده میکنند، اما این سفرهها به دلیل برداشت بیش از حد، به سرعت در حال خالی شدن هستند. برای نمونه، در برخی نواحی، سطح آب زیرزمینی هر سال بیش از یک متر پایین میرود. این یعنی آبی که شاید هزاران سال پیش در زمین ذخیره شده، در چند دهه به پایان میرسد.
| کشور | سرانهٔ آب تجدیدپذیر (متر مکعب در سال) | وضعیت |
|---|---|---|
| ایران | ۱۶۰۰ | کمتر از میانگین جهانی |
| عربستان سعودی | ۹۰ | بسیار کم |
| ترکیه | ۳۰۰۰ | نسبتاً مناسب |
| عراق | ۹۰۰ | در حال کاهش |
کمبود آب در زندگی روزمرهٔ ما
شاید فکر کنید کمبود آب تنها مشکل روستاها یا کویر است، اما این موضوع در شهرها و حتی مدرسهٔ شما هم دیده میشود. وقتی صبح برای وضو یا مسواک زدن شیر آب را باز میکنید و آب با فشار کم خارج میشود، یکی از نشانههای کمبود آب است. یا وقتی در تابستان، باغچهٔ خانه یا حیاط مدرسه زودتر از همیشه زرد و خشک میشود، این یعنی آب کافی برای آبیاری وجود ندارد.
یکی از مثالهای نزدیک، کاهش محصولات کشاورزی است. خیار، گوجه و هندوانهای که در میوهفروشی میبینید، اگر آب کافی نداشته باشند، کوچکتر و بیطعمتر میشوند. همچنین در برخی شهرها، برنامهٔ زمانبندی قطع آب اعلام میشود تا بتوانند آب را به صورت عادلانه بین همه تقسیم کنند. این یعنی اگر یک خانواده در مصرف آب صرفهجویی نکند، ممکن است همسایهٔ آنها با خشکی لولهها مواجه شود.
سه پرسش چالشی دربارهٔ آب
چرا کشورهای همسایه بر سر آب با هم اختلاف پیدا میکنند؟
بسیاری از رودخانههای مهم منطقه، مانند دجله و فرات، از چند کشور عبور میکنند. کشور بالادست (جایی که رودخانه شروع میشود) ممکن است سد بسازد و آب را ذخیره کند. این کار باعث میشود کشور پاییندست آب کمتری دریافت کند. این موضوع گاهی به تنش سیاسی و حتی قطع روابط دیپلماتیک منجر میشود.
آیا میتوان آب دریا را به آب شیرین تبدیل کرد؟
بله، این کار با روش «شیرینسازی» یا «نمکزدایی» انجام میشود. اما این فرایند بسیار پرهزینه است و به انرژی زیادی نیاز دارد. کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس از این روش استفاده میکنند، اما برای کشورهایی که منابع مالی کمتری دارند، این راه حل مناسبی نیست. همچنین پسابِ بسیار شورِ حاصل از این فرایند به محیط زیست دریا آسیب میزند.
آیا کمبود آب فقط مشکل امروز است یا آینده هم ادامه دارد؟
پیشبینی میشود که با افزایش جمعیت و تغییرات اقلیمی، کمبود آب در آینده شدیدتر شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند که تا سال ۱۴۳۰ خورشیدی (حدود ۲۰۵۰ میلادی)، منطقهٔ جنوب غربی آسیا با خشکسالیهای طولانیتر و شدیدتر روبهرو خواهد شد. به همین دلیل، کشورها به دنبال راههایی مانند بازیابی آب باران، استفادهٔ مجدد از فاضلاب تصفیهشده و کشت گیاهان مقاوم به خشکی هستند.
