قاره؛ خشکی بزرگ و یکپارچه
قارهها چگونه تقسیم شدهاند؟
اگر به نقشهٔ کرهٔ زمین نگاه کنید، میبینید که بیشتر سطح آن را آبهای آبی پوشاندهاند و تنها بخشی از آن به شکل خشکیهای بزرگ دیده میشود. این خشکیهای بزرگ را قاره مینامیم. هر قاره توسط اقیانوسها یا دریاها از قارهٔ دیگر جدا میشود. برای نمونه، قارهٔ آفریقا از اروپا به کمک دریای مدیترانه جدا شده است. آسیا و اروپا اگرچه در برخی نقشهها بهصورت یک خشکی بزرگ دیده میشوند، اما به دلیل تفاوتهای فرهنگی و تاریخی، آنها را دو قارهٔ جداگانه در نظر میگیرند.
قارهها از نظر پهناوری با هم تفاوت زیادی دارند. بزرگترین قاره، آسیا است و کوچکترین آن، استرالیا (اقیانوسیه) محسوب میشود. هر قاره آبوهوا، پوشش گیاهی و جانوران ویژهٔ خود را دارد. برای نمونه، در قارهٔ آفریقا جانورانی مانند شیر و زرافه زندگی میکنند که در قارهٔ اروپا دیده نمیشوند. این تفاوتها به دلیل موقعیت هر قاره نسبت به خط استوا و اقیانوسهاست.
| نام قاره | مساحت (میلیون کیلومتر مربع) | جمعیت تقریبی (میلیارد) |
|---|---|---|
| آسیا | ۴۴/۶ | ۴/۷ |
| آفریقا | ۳۰/۳ | ۱/۴ |
| اروپا | ۱۰/۴ | ۰/۷ |
| آمریکای شمالی | ۲۴/۲ | ۰/۶ |
| آمریکای جنوبی | ۱۷/۸ | ۰/۴ |
| استرالیا (اقیانوسیه) | ۸/۶ | ۰/۰۴ |
| جنوبگان (قطب جنوب) | ۱۴/۰ | بدون جمعیت دائمی |
قارهها در زندگی روزمرهٔ ما
شاید بپرسید شناخت قارهها چه ربطی به زندگی روزمرهٔ ما دارد؟ پاسخ این است که بسیاری از چیزهایی که هر روز با آنها سر و کار داریم، از قارههای دیگر به کشور ما آمدهاند. برای نمونه، تلفن همراهی که در دست دارید ممکن است قطعاتش از قارهٔ آسیا، اروپا یا آمریکای شمالی تهیه شده باشد. میوههایی مانند پرتقال و لیمو که در سفرهٔ ما هستند، اصلشان از قارهٔ آسیاست. حتی فیلمها و بازیهایی که تماشا میکنیم، اغلب از قارههای دیگر به ما رسیدهاند.
همچنین وقتی در شبکههای اجتماعی با دوستانی از کشورهای دیگر گفتوگو میکنید، در واقع دارید با افرادی از قارههای دیگر ارتباط برقرار میکنید. بنابراین، قارهها فقط یک مفهوم جغرافیایی نیستند، بلکه نقش مهمی در ارتباطات، تجارت و تبادل فرهنگهای گوناگون دارند. مثلاً وقتی غذایی به سبک ایتالیایی (از قارهٔ اروپا) میخورید یا لباسی با طرحهای آفریقایی میپوشید، در واقع با قارههای دیگر در ارتباط هستید.
پرسشهای چالشی دربارهٔ قارهها
پرسش ۱: چرا برخی نقشهها قارهٔ اروپا و آسیا را بهصورت یک خشکی نشان میدهند؟
پاسخ: زیرا اروپا و آسیا از نظر جغرافیایی به هم چسبیدهاند و یک خشکی بزرگ به نام «اوراسیا» را میسازند. اما به دلیل تفاوتهای فرهنگی، تاریخی و نژادی، آنها را دو قارهٔ جداگانه در نظر میگیریم. این یک قرارداد علمی است که بر پایهٔ ویژگیهای انسانی شکل گرفته، نه فقط جغرافیای طبیعی.
پرسش ۲: آیا امکان دارد در آینده یک قارهٔ جدید کشف شود؟
پاسخ: تقریباً تمام سطح زمین توسط دانشمندان نقشهبرداری شده و قارهٔ جدیدی برای کشف باقی نمانده است. اما ممکن است در آینده با حرکت صفحات زمینشناسی، خشکیهای جدیدی شکل بگیرند یا قارهها از هم فاصله بگیرند؛ البته این فرایند بسیار کند است و میلیونها سال طول میکشد.
پرسش ۳: چرا در قارهٔ جنوبگان کسی زندگی نمیکند، در حالی که مساحت آن از استرالیا بزرگتر است؟
پاسخ: جنوبگان سردترین نقطهٔ زمین است و دمای آن در زمستان تا زیر ۸۰- درجهٔ سانتیگراد میرسد. همین سرمای شدید و پوشش ضخیم یخ، زندگی دائمی انسان را غیرممکن میکند. فقط دانشمندان بهصورت موقت در آنجا حضور دارند و به پژوهش مشغول هستند.
جمعبندی – قارهها هفت خشکی بزرگ هستند که هرکدام جهانِ جداگانهای از نظر طبیعت، فرهنگ و تاریخ دارند. شناخت آنها به ما کمک میکند تا تنوع روی زمین را بهتر درک کنیم و بدانیم که ما بخشی از یک سیارهٔ بزرگ هستیم که در آن مردمانی با پیشینههای گوناگون زندگی میکنند. وقتی به نقشه نگاه میکنید، به یاد داشته باشید که هر نقطه از آن، داستانی برای گفتن دارد.
