معماری پارسی؛ هنر ساخت بناهای باشکوه در ایران باستان
ویژگیهای اصلی معماری پارسی
هنرمندان پارس در ساخت بناها از چهار عنصر اصلی استفاده میکردند که هر کدام مانند قطعات یک پازل در کنار هم قرار میگرفتند. این چهار ویژگی را میتوان در خانهی مدرسهتان هم پیدا کرد. مثلاً ستونهای بلند حیاط مدرسه، شما را به یاد ستونهای تالار صد ستون در تخت جمشید میاندازد. ستونهای بلند تالار بزرگ سنگتراشی نقوش برجسته
| ویژگی | توضیح ساده | نمونه در بناهای پارسی |
|---|---|---|
| ستونهای باریک و بلند | مانند پاهای بلند یک پرنده که سقف را بالا نگه میدارند | تالار صد ستون تخت جمشید |
| تالارهای پهناور | فضای بزرگ برای گردهمایی مردم مانند سالن ورزشی | کاخ آپادانای شوش |
| سنگتراشی دقیق | بریدن سنگ به شکل قطعات بزرگ و منظم مثل لِگوی غولپیکر | آرامگاه کوروش بزرگ در پاسارگاد |
| نقشهای برجسته | تصویرهای کندهکاری شده روی دیوار مانند نقاشیهای سهبعدی | پلکان تخت جمشید با نقش هدیهآوران |
معماری پارسی در زندگی روزمرهی ما
شاید با خودتان بگویید این بناهای باستانی چه ربطی به من دارند؟ اما اگر به ساختمان کتابخانهی محلهتان یا سقف بازار بزرگ شهر دقت کنید، ردپای معماری پارسی را میبینید. معماران امروزی از ایدهی ستونهای بلند برای ساخت ورودی هتلها و ساختمانهای دولتی استفاده میکنند. حتی نقش گل نیلوفر که روی دیوارهای تخت جمشید دیده میشود، امروز روی کاشیهای برخی خانهها هم دیده میشود. وقتی با دوستانتان زیر سایهبان مدرسه میایستید، در واقع دارید از همان هنر سایهسازی استفاده میکنید که پارسیها برای خنک کردن کاخهای خود به کار میبردند.
پرسشهایی که ذهن را به چالش میکشند
پرسش یکم: چرا پارسیها در مناطق گرم و خشک، تالارهای بزرگ با ستونهای بلند میساختند؟
پاسخ: چون تالار بزرگ با سقف بلند، هوای خنک را در خود نگه میداشت و ستونها هم مانند یک چتر بزرگ، سایهی بیشتری ایجاد میکردند. امروز هم در روزهای گرم تابستان، زیر درختان بزرگ میایستیم تا خنک شویم، درست مانند همان کاخها.
پرسش دوم: اگر هنر پارسی نبود، چه فرقی در ساختمانهای امروز داشتیم؟
پاسخ: شاید ورودی ساختمانها پلههای ساده و بینقش داشت، یا سقفها بدون ستونهای زیبا ساخته میشدند. همچنین شاید از سنگهای نامنظم استفاده میکردیم که دوام کمتری داشتند، مانند خانههای کاهگلی که در باران آسیب میبینند.
پرسش سوم: آیا معماری پارسی فقط برای پادشاهان بود یا مردم عادی هم از آن استفاده میکردند؟
پاسخ: بیشتر بناهای باشکوه مانند کاخها و آرامگاهها برای شاهان ساخته میشد، اما مردم از طرحهای سادهتر آن برای ساخت خانههای خود یا کفپوشهای سنگی حیاط استفاده میکردند. مانند امروز که طرح لباسهای مجلسی را با پارچههای سادهتر برای مدرسه هم درست میکنند.
