تفکّر: اندیشیدن برای فهمیدن موضوعات و حل کردن مسائل
تفکّر چیست و از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
تفکّر را میتوان به سه گام ساده تقسیم کرد. گام نخست، پرسشگری است. یعنی وقتی با موضوعی روبهرو میشوی، از خودت بپرسی: «این موضوع دقیقاً دربارهٔ چیست؟» یا «چه چیزهایی را در آن نمیفهمم؟». گام دوم، دستهبندی اطلاعات است. در این مرحله، دانستههای خود را مرتب میکنی و آنها را به بخشهای کوچکتر تقسیم میکنی تا بهتر بتوانی به هر بخش فکر کنی. گام سوم، نتیجهگیری است؛ جایی که با کنار هم گذاشتن اطلاعات به یک پاسخ یا راهحل میرسی. برای نمونه، وقتی میخواهی بدانی چرا باران میبارد، با پرسشگری شروع میکنی، سپس اطلاعاتی که از کتاب یا معلم گرفتی را دستهبندی میکنی و در نهایت به این نتیجه میرسی که بخار آب بالا میرود و ابر تشکیل میشود.
| گام تفکّر | کار اصلی | مثال روزمره |
|---|---|---|
| پرسشگری | پرسیدن سؤالهای مناسب | چرا امروز معلم ریاضی این مسئله را داد؟ |
| دستهبندی اطلاعات | مرتب کردن دانستهها | اعداد و فرمولهای مسئله را جدا کردن |
| نتیجهگیری | رسیدن به پاسخ نهایی | پیدا کردن جواب درست مسئله |
کاربرد تفکّر در زندگی روزمرهٔ دانشآموز
شاید فکر کنی تفکّر فقط برای حل مسائل ریاضی یا نوشتن انشا مفید است، اما این گونه نیست. فرض کن میخواهی با دوستانت یک بازی گروهی ترتیب دهی. برای این کار باید به چند چیز فکر کنی: چند نفر هستید؟ چه بازی برای همه جذاب است؟ قوانین بازی چگونه باشد تا کسی ناراحت نشود؟ این همان تفکّر است. همچنین وقتی در حیاط مدرسه یک وسیلهٔ جدید میبینی، با پرسشگری و دستهبندی اطلاعات میتوانی بفهمی که آن وسیله چیست و چطور کار میکند. حتی در انتخاب خوراکی از بوفهٔ مدرسه، تفکّر به تو کمک میکند تا گزینهٔ سالمتر را انتخاب کنی. به این ترتیب، تفکّر فقط یک توانایی ذهنی نیست، بلکه ابزاری کاربردی برای همهٔ لحظههای زندگی است.
چالشهای مفهومی در مسیر تفکّر
پرسش: اگر به پاسخ اشتباهی برسم، یعنی تفکّر من اشتباه بوده است؟
پاسخ: نه، لزوماً این گونه نیست. تفکّر یک فرایند است و گاهی به پاسخ اشتباه میرسیم، اما مهم این است که دوباره مسیر را بررسی کنیم. اشتباه کردن بخشی از یادگیری است و به ما نشان میدهد که کدام گام را باید اصلاح کنیم. پس ناامید نشو و دوباره پرسشگری را شروع کن.
پرسش: چرا گاهی با وجود فکر کردن، باز هم گیج میشوم؟
پاسخ: گیج شدن طبیعی است، مخصوصاً وقتی اطلاعات زیادی داریم. در چنین مواقعی، بهتر است یک نفس عمیق بکشی و دوباره اطلاعات را دستهبندی کنی. میتوانی آنها را روی کاغذ بنویسی یا برای یک دوست توضیح بدهی. گاهی صحبت کردن با دیگران، ذهن را مرتبتر میکند.
پرسش: آیا تفکّر همیشه به یک پاسخ واحد میرسد؟
پاسخ: نه، بعضی مسائل بیش از یک پاسخ درست دارند. برای نمونه، اگر بخواهی یک نقاشی بکشی، راههای زیادی برای زیبا کردن آن وجود دارد. تفکّر به تو کمک میکند بهترین راه را با توجه به هدف خود انتخاب کنی، نه اینکه فقط یک جواب ثابت پیدا کنی.
نکتهٔ پایانی
تفکّر یعنی به کار گرفتن توانایی ذهن برای درک بهتر دنیای اطراف. با پرسشگری، دستهبندی اطلاعات و نتیجهگیری، میتوانی مسائل مختلف را حل کنی و تصمیمهای بهتری بگیری. به یاد داشته باش که تفکّر یک مهارت است و مثل هر مهارت دیگری با تمرین قویتر میشود. هر روز موقعیتهای کوچکی برای تمرین تفکّر وجود دارد؛ از انتخاب لباس مناسب تا کمک به یک دوست. با این کار، نه تنها فهمیدهتر میشوی، بلکه زندگی روزمرهات نیز لذتبخشتر خواهد شد.
