اختلال در سیستم: وقتی یک قطعه، کل ماشین را از کار میاندازد
اجزای یک سیستم را بهتر بشناسیم
یک سیستم یعنی چند قسمت که کنار هم کار میکنند تا یک نتیجهٔ بزرگ به دست بیاید. مثلاً دوچرخهٔ تو از چرخ، ترمز، زنجیر و پدال تشکیل شده. اگر زنجیر از جا دربیاید، حتی اگر پدال بزنی، دوچرخه حرکت نمیکند. به این حالت میگویند اختلال در سیستم. یعنی فقط یک جز خراب شده، اما کل کار لنگ میماند. درون کیف مدرسه هم یک سیستم داری: دفتر، خودکار، مداد و پاککن. اگر مدادت نوکش شکسته باشد و تراش هم همراه نداشته باشی، نمیتوانی مشق بنویسی. پس آن یک جزء (مداد بینوک) باعث اختلال در کل سیستمِ نوشتن میشود.
| وضعیت سیستم | جزء مشکلدار | نتیجهٔ نهایی |
|---|---|---|
| دوچرخهٔ سالم | همهٔ قطعهها درست | راه میافتد و میتوانی بروی مدرسه |
| دوچرخهٔ مختل | پارگی زنجیر | پدال میزنی ولی چرخها نمیچرخند |
| کیف مدرسهٔ سالم | خودکار + دفتر + مداد تیز | میتوانی مشقهایت را بنویسی |
| کیف مدرسهٔ مختل | خودکار بدون جوهر | نوشتن روی دفتر ممکن نیست |
در زندگی روزمره کجاها این اتفاق میافتد؟
فرض کن صبح شده و میخواهی صبحانه بخوری. سیستمِ خوردن صبحانه یعنی: نان، کره، مربا و یک قاشق. اگر قاشق گم شده باشد، نمیتوانی مربا را از ظرف درآوری. یک قاشقِ کوچک کل صبحانه را به هم میریزد. یا مثلاً در حیاط مدرسه، بچهها بازی گروهی طنابکشی راه میاندازند. اگر یک نفر وسط بازی دست از طناب بردارد، تیمِ آن طرف سقوط میکند. پس حضور نداشتن فقط یک بازیکن، کل سیستمِ بازی را خراب میکند. حتی درون یک ماشینحساب جیبی، اگر یک دکمه مثلاً دکمهٔ ۷ کار نکند، نمیتوانی حاصل ۷ ضربدر ۸ را درست به دست بیاوری. اختلال در یک دکمه، ماشینحساب را بیفایده میکند.
چالشهای فکری: ببینیم چقدر یاد گرفتهای
پاسخ: تیمِ آنها نمیتواند مسابقه را تمام کند. چون چوبِ امدادی به نفر بعدی نمیرسد و کل زنجیرهٔ دویدن قطع میشود.
پاسخ: اگر پیچِ زیرِ تختهٔ صندلی شل باشد، صندلی لق میزند و معلم موقع درس دادن تمرکز ندارد. پس یک پیچِ کوچک باعث اختلال در سیستمِ کلاس میشود.
پاسخ: مثلاً در یک دستهی چندریختی (یعنی چند دانشآموز که باید یک پوستر درست کنند) اگر همه مداد رنگی بیاورند ولی کسی کاغذ بزرگ نداشته باشد، پوستر ساخته نمیشود. جزءِ گمشده «کاغذ» است.
