طبقهبندی: مرتب کردن دنیای اطراف ما
چرا و چگونه پدیدهها را دستهبندی کنیم؟
زندگی روزمرهٔ ما پر از دستهبندی است. برای نمونه، وقتی کشوی لباسهایتان را مرتب میکنید، لباسهای روزهای مدرسه را جدا از لباسهای ورزشی و خواب میگذارید. یا در قفسهٔ کتابخانه، کتابهای داستانی را در یک بخش و کتابهای علمی را در بخش دیگر قرار میدهید. به این کار طبقهبندی میگویند. دستهبندی بر اساس سه ویژگی انجام میشود:
- شباهتها: چیزهایی که یک ویژگی مشترک دارند را کنار هم میگذاریم. مثل انواع توپها (فوتبال، والیبال، بسکتبال).
- تفاوتها: چیزهایی که با هم فرق دارند را از هم جدا میکنیم. مثل میوهها در برابر سبزیها.
- رابطهها: بعضی چیزها به یکدیگر وابستهاند. مثل خودکار و دفتر که هر دو ابزار نوشتن هستند.
| مکان | نمونهٔ طبقهبندی | معیار دستهبندی |
|---|---|---|
| مدرسه | دفترچههای درس ریاضی، علوم و فارسی | موضوع درس |
| خانه | قفسهٔ اسباببازی: پازلها در یک طبقه، ماشینها در طبقهٔ دیگر | نوع بازی |
| کیف مدرسه | جیب کوچک برای مدادها، جیب بزرگ برای کتابها | اندازه و کاربرد |
کاربرد طبقهبندی در زندگی روزمره
یکی از جاهایی که هر روز با طبقهبندی روبرو میشوید، غذاخوری مدرسه است. سینی غذا به چند بخش تقسیم شده: بخش اول برای غذای اصلی (مثل خورشت یا کتلت)، بخش دوم برای برنج یا نان، بخش سوم برای سالاد و بخش چهارم برای دسر. این یعنی سینی غذا بر اساس نوع خوراکی طبقهبندی شده است. همچنین در گوشی هوشمند یا رایانهٔ خانه، برنامهها (بازیها، برنامهٔ نقاشی، ماشینحساب) در پوشههای جداگانه قرار میگیرند. اگر این طبقهبندی نبود، پیدا کردن هر برنامه خیلی طول میکشید. پس طبقهبندی به ما کمک میکند زمان کمتری تلف کنیم و نظم بهتری داشته باشیم.
مثال دیگر دستهبندی دوستان در یک گروه ورزشی است: کسانی که فوتبال دوست دارند، کسانی که والیبال دوست دارند و کسانی که شنا میکنند. این دستهبندی بر اساس علاقهٔ ورزشی انجام میشود.
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش ۱: آیا یک چیز میتواند در دو دستهٔ متفاوت قرار بگیرد؟
پاسخ: بله. برای نمونه، «سیب» هم در دستهٔ «میوهها» قرار میگیرد و هم در دستهٔ «خوراکیهای قرمز». بستگی به این دارد که بر اساس چه معیاری دستهبندی کنیم. پس یک پدیده ممکن است بسته به دیدگاه ما، در چند دستهٔ مختلف عضو باشد.
پرسش ۲: اگر در دستهبندی اشتباه کنیم، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: مثلاً فرض کنید همهٔ وسایل تحریر را در کشوی خوراکیها بگذارید. آن وقت برای پیدا کردن مداد باید میان شکلات و بیسکویت بگردید و خیلی دیرتان میشود. اشتباه در طبقهبندی باعث سردرگمی و اتلاف وقت میشود.
پرسش ۳: آیا همهٔ دستهبندیها یکسان هستند؟
پاسخ: خیر. بعضی دستهبندیها بر پایهٔ ویژگیهای ظاهری است (مثل رنگ و اندازه). بعضی بر پایهٔ کاربرد (مثل وسایل آشپزخانه در برابر وسایل خواب). بعضی هم بر پایهٔ رابطهٔ علت و معلولی. مهم این است که معیار دستهبندی را مشخص کنید و برای همهٔ اعضای یک دسته، آن معیار یکسان باشد.
