پرسش مشاهدهای: نگاه کن و ببین!
پرسش مشاهدهای چیست و چه فرقی دارد؟
بعضی از پرسشها را فقط با دیدن و ثبت کردن میتوان پاسخ داد. مثلاً اگر بپرسی «آسمان امروز چه رنگی است؟» باید از پنجره نگاه کنی. اما اگر بپرسی «چرا آسمان آبی است؟» این پرسش، مشاهدهای نیست، چون نیاز به توضیح علمی دارد. پرسش مشاهدهای همیشه به رویدادها یا رفتارهایی برمیگردد که بتوانی با چشم، گوش یا حتی حس لامسه آنها را ببینی و یادداشت کنی.
| نوع پرسش | مثال | چگونه پاسخ میدهیم؟ |
|---|---|---|
| پرسش مشاهدهای | چند نفر از دانشآموزان هنگام زنگ تفریح سیب میخورند؟ | به حیاط مدرسه میروی، نگاه میکنی و تعداد آنها را میشماری. |
| پرسش غیرمشاهدهای | چرا خوردن سیب برای سلامت مفید است؟ | باید از کتاب یا معلم بپرسی، نه فقط نگاه کنی. |
کاربرد در زندگی روزمرهٔ تو
فرض کن میخواهی بدانی در یک زنگ ورزش، چه تعداد از همکلاسیهایت شلوارک پوشیدهاند. پاسخ این پرسش فقط با دیدن و ثبت کردن به دست میآید. یا وقتی مادرت میپرسد «امروز چه مدت بازی کامپیوتری کردی؟» تو با یادآوری و نگاه به ساعت، مدت زمان را گزارش میدهی. در پژوهشهای کوچک مدرسه نیز از پرسش مشاهدهای استفاده میشود؛ مثلاً «کدام درخت حیاط زودتر برگهایش زرد میشود؟» تو هر روز نگاه میکنی و تغییرات را یادداشت میکنی.
در پرسش مشاهدهای نباید نظر شخصی خودت را اضافه کنی. فقط باید آنچه را میبینی، بدون کم و زیاد کردن ثبت کنی. مثلاً اگر دیدی علی دیر رسیده، فقط بنویس «علی با ۱۰ دقیقه تأخیر وارد شد» نه اینکه «علی تنبل است و دیر آمد».
سه پرسش و پاسخ چالشی
نه، چون «چه خبر است» خیلی کلی است. برای مشاهدهای بودن باید دقیق بپرسی «چه رویدادی را میبینی؟» مثلاً «آیا ناهار امروز مدرسه خورشتی است؟» که با نگاه کردن به بشقاب همکلاسیها پاسخ میدهی.
خیر. چون مشاهده باید «در همان لحظه» یا «بلافاصله پس از رویداد» انجام شود. مثلاً اگر یادت رفته چند نفر در صبحانهٔ امروز مدرسه شیر خوردند، دیگر نمیتوانی از حافظهات استفاده کنی؛ چون حافظه ممکن است اشتباه کند. بهتر است دفترچهٔ کوچکی همراه داشته باشی و همان موقع یادداشت کنی.
بله. مشاهده فقط به دیدن محدود نیست. مثلاً «کدام گروه در زنگ هنر بلندتر صحبت میکرد؟» با گوش دادن پاسخ میدهی. حتی میتوانی بو و لمس را هم وارد مشاهده کنی، مثلاً «آب گرم دستشویی چه بویی میدهد؟»
