انتخاب آگاهانه: چرا پیش از تصمیمگیری، دلیلها را میسنجیم؟
انتخاب آگاهانه به چه معناست و چه بخشهایی دارد؟
انتخاب آگاهانه مثل این میماند که بخواهی از میان چند خوراکی، یکی را برای میانوعده بردارید. اگر چشم بسته دست ببری، شاید خوراکیای را برداری که دوست نداری. اما اگر نگاه کنی، ببینی کدام یک تازهتر است، کدام یک سالمتر است و کدام را بیشتر دوست داری، آن وقت یک «انتخاب آگاهانه» انجام دادهای.
این کار سه بخش اصلی دارد:
| بخش | معنی ساده | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| بررسی شرایط | نگاه کردن به همه چیزهایی که دور و برمان هست | قبل از انتخاب گروه همبازی، ببینیم چه کسانی در زنگ تفریح آزاد هستند. |
| لیست کردن دلیلها | نوشتن یا فکر کردن به خوبیها و بدیهای هر گزینه | برای خرید دفتر مشق، خوبیها (جنس خوب) و بدیها (قیمت زیاد) را کنار هم بگذاریم. |
| گزینش نهایی | انتخاب گزینهای که دلیلهای بیشتری به نفعش است | از بین فیلم و بازی و کمک به مادر، کاری را انتخاب کنیم که هم خوب است هم زمان کمتری میبرد. |
دو نمونه واقعی از انتخاب آگاهانه در مدرسه و خانه
نمونهٔ اول: انتخاب رشتهٔ کاردستی در کلاس هنر
فرض کن معلم از شما خواسته بین سه کاردستی (ساخت جاکلیدی، نقاشی با آبرنگ یا درست کردن کارت تبریک) یکی را انتخاب کنید. اگر بدون فکر، فوری بگویی «جاکلیدی» شاید بعداً پشیمان شوی. اما اگر شرایط را بررسی کنی: چه وسایلی در خانه داری؟ چقدر وقت داری؟ کدام را بلدی بهتر انجام دهی؟ بعد دلیلها را کنار هم بگذاری. آن وقت یک انتخاب آگاهانه خواهی داشت.
نمونهٔ دوم: خرید یک بازی فکری با پول توجیبی
در فروشگاه دو بازی میبینی: یکی با تعداد نفرات بیشتر و یکی با سطح سختی کمتر. انتخاب آگاهانه یعنی پیش از خرید، دفترچهٔ راهنما را نگاه کنی، از فروشنده بپرسی، و حتی از دوستت که قبلاً بازی را خریده نظرخواهی کنی. بعد آن گزینهای را بخری که با شرایط تو (سن، تعداد اعضای خانواده، زمان بازی) هماهنگتر است.
سه چالش معمول هنگام انتخاب آگاهانه
پاسخ: در این صورت میتوانی یک دلیل دیگر پیدا کنی. مثلاً بپرسی کدام گزینه برای دیگران (همکلاسیها یا خانواده) مفیدتر است؟ یا کدام یک زودتر به نتیجه میرسد؟ حتی گاهی پرتاب یک سکه هم به تو کمک میکند، ولی نه به عنوان تصمیمگیرندهٔ اصلی، بلکه برای شکستن تساوی.
پاسخ: گاهی به خاطر عجله، گاهی به خاطر ترس از دیر رسیدن، گاهی هم چون قبلاً تجربهٔ بدی نداشتهاند. اما آدمهای دانا همیشه پیش از انتخاب، چند لحظه میایستند و فکر میکنند. تو هم میتوانی این عادت را در خودت پرورش دهی.
پاسخ: نه. گاهی بهترین گزینه وجود ندارد. انتخاب آگاهانه یعنی از میان گزینههای موجود، گزینهٔ مناسبتر را پیدا کنی، نه گزینهٔ عالی و بینقص. بنابراین اگر بعد از انتخاب هم باز فکر میکنی کاش گزینهٔ دیگر را برداشته بودی، ناراحت نشو، چون تو با اطلاعاتی که داشتی بهترین کار را کردی.
