منابع شکلگیری باور
نقش خانواده، تجربه، محیط اجتماعی، رسانهها و دیدگاه دیگران در شکلگیری عقاید فرد
باورها از مهمترین بخشهای شخصیت هر انسان هستند و بر تصمیمها، رفتارها و قضاوتهای او اثر میگذارند. هیچ انسانی با همه باورهای خود متولد نمیشود، بلکه این باورها بهتدریج و بر اثر عوامل گوناگون شکل میگیرند. خانواده، تجربههای شخصی، دوستان، مدرسه، محیط اجتماعی و رسانهها هرکدام میتوانند در ساختن یا تغییر باورهای انسان نقش داشته باشند. شناخت این منابع به نوجوانان کمک میکند تا با دقت بیشتری درباره آنچه میشنوند، میبینند و تجربه میکنند فکر کنند و باورهای خود را آگاهانهتر انتخاب نمایند.
نکته: باور خوب تنها از شنیدن یک سخن به وجود نمیآید. معمولاً مجموعهای از آموزش، تجربه، مشاهده و اندیشیدن در کنار هم باعث شکلگیری یک باور پایدار میشوند.
منابع اصلی شکلگیری باور
| منبع | نقش در شکلگیری باور | نمونه |
|---|---|---|
| خانواده | آموزش ارزشها، رفتارها و عادتهای اولیه | تشویق به راستگویی و احترام |
| تجربههای شخصی | تقویت یا تغییر باورها بر اساس نتیجه تجربه | موفقیت پس از تلاش فراوان |
| دوستان و مدرسه | یادگیری از گفتوگو، همکاری و الگوها | همکاری در فعالیتهای گروهی |
| محیط اجتماعی و رسانهها | انتقال اطلاعات، دیدگاهها و الگوهای رفتاری | دیدن یک برنامه آموزشی یا گزارش خبری |
انسان از نخستین سالهای زندگی در خانواده با باورهای گوناگون آشنا میشود. پدر، مادر و دیگر اعضای خانواده با رفتار و گفتار خود به کودک یاد میدهند که چه چیزهایی ارزشمند هستند. برای نمونه، اگر اعضای خانواده همیشه به قول خود عمل کنند، کودک نیز کمکم باور میکند که وفای به عهد اهمیت دارد.
تجربههای شخصی نیز نقش مهمی دارند. فرض کنید دانشآموزی برای امتحان با برنامه درس بخواند و نتیجه خوبی بگیرد. این تجربه میتواند باور او را نسبت به ارزش تلاش و برنامهریزی تقویت کند. در مقابل، اگر تجربه تازهای نتیجه متفاوتی داشته باشد، ممکن است باورهای پیشین او تغییر کند.
دوستان، معلمان و محیط مدرسه نیز بر باورها اثر میگذارند. نوجوانان در گفتوگو با دیگران با دیدگاههای تازه آشنا میشوند و یاد میگیرند که یک موضوع را از زاویههای مختلف بررسی کنند. همچنین رسانهها و فضای اجتماعی هر روز حجم زیادی از اطلاعات را در اختیار مردم قرار میدهند. به همین دلیل لازم است هر خبر یا نظر را بدون بررسی نپذیریم و درباره آن فکر کنیم.
تجربههای شخصی نیز نقش مهمی دارند. فرض کنید دانشآموزی برای امتحان با برنامه درس بخواند و نتیجه خوبی بگیرد. این تجربه میتواند باور او را نسبت به ارزش تلاش و برنامهریزی تقویت کند. در مقابل، اگر تجربه تازهای نتیجه متفاوتی داشته باشد، ممکن است باورهای پیشین او تغییر کند.
دوستان، معلمان و محیط مدرسه نیز بر باورها اثر میگذارند. نوجوانان در گفتوگو با دیگران با دیدگاههای تازه آشنا میشوند و یاد میگیرند که یک موضوع را از زاویههای مختلف بررسی کنند. همچنین رسانهها و فضای اجتماعی هر روز حجم زیادی از اطلاعات را در اختیار مردم قرار میدهند. به همین دلیل لازم است هر خبر یا نظر را بدون بررسی نپذیریم و درباره آن فکر کنیم.
چرا شناخت منابع باور اهمیت دارد؟
آگاهی از منابع شکلگیری باور باعث میشود انسان دلیل عقاید خود را بهتر بشناسد. گاهی ممکن است فرد تنها به این دلیل چیزی را درست بداند که بارها آن را شنیده است، در حالی که درباره درستی آن بررسی کافی انجام نداده باشد. شناخت منشأ باورها به ما کمک میکند میان اطلاعات درست و نادرست تفاوت بگذاریم.
باورهای آگاهانه معمولاً بر پایه اندیشیدن، گفتوگو، تجربه و بررسی شکل میگیرند. چنین باورهایی پایدارتر هستند و هنگام روبهرو شدن با نظرهای متفاوت نیز با آرامش و منطق بررسی میشوند. در مقابل، اگر باورها تنها بر اساس شایعه یا تقلید کورکورانه شکل بگیرند، ممکن است با هر خبر تازه تغییر کنند.
نوجوانان هر روز با پیامهای گوناگون روبهرو هستند. برخی از این پیامها مفید و آموزشیاند و برخی دیگر ممکن است ناقص یا نادرست باشند. بنابراین بهتر است پیش از پذیرفتن یک عقیده، چند پرسش از خود بپرسیم: آیا این مطلب دلیل کافی دارد؟ آیا افراد آگاه نیز آن را تأیید میکنند؟ آیا تجربه و شواهد با آن هماهنگ است؟ چنین پرسشهایی به شکلگیری باورهای سنجیده کمک میکند.
اندیشیدن پیش از پذیرفتن هر عقیده، نشانه مسئولیتپذیری فکری است.
باورهای آگاهانه معمولاً بر پایه اندیشیدن، گفتوگو، تجربه و بررسی شکل میگیرند. چنین باورهایی پایدارتر هستند و هنگام روبهرو شدن با نظرهای متفاوت نیز با آرامش و منطق بررسی میشوند. در مقابل، اگر باورها تنها بر اساس شایعه یا تقلید کورکورانه شکل بگیرند، ممکن است با هر خبر تازه تغییر کنند.
نوجوانان هر روز با پیامهای گوناگون روبهرو هستند. برخی از این پیامها مفید و آموزشیاند و برخی دیگر ممکن است ناقص یا نادرست باشند. بنابراین بهتر است پیش از پذیرفتن یک عقیده، چند پرسش از خود بپرسیم: آیا این مطلب دلیل کافی دارد؟ آیا افراد آگاه نیز آن را تأیید میکنند؟ آیا تجربه و شواهد با آن هماهنگ است؟ چنین پرسشهایی به شکلگیری باورهای سنجیده کمک میکند.
اندیشیدن پیش از پذیرفتن هر عقیده، نشانه مسئولیتپذیری فکری است.
پرسشهای مهم درباره باورها
پرسش: آیا همه باورهای انسان از خانواده به وجود میآیند؟
پاسخ: خیر. خانواده نقش مهمی دارد، اما تجربههای شخصی، آموزش، محیط اجتماعی، رسانهها و گفتوگو با دیگران نیز در شکلگیری یا تغییر باورها اثرگذار هستند.
پاسخ: خیر. خانواده نقش مهمی دارد، اما تجربههای شخصی، آموزش، محیط اجتماعی، رسانهها و گفتوگو با دیگران نیز در شکلگیری یا تغییر باورها اثرگذار هستند.
پرسش: آیا هر چیزی که بارها شنیده شود، درست است؟
پاسخ: خیر. تکرار یک مطلب، دلیل درستی آن نیست. هر باور باید با دلیل، بررسی و شواهد سنجیده شود.
پاسخ: خیر. تکرار یک مطلب، دلیل درستی آن نیست. هر باور باید با دلیل، بررسی و شواهد سنجیده شود.
پرسش: آیا باورهای انسان همیشه ثابت میمانند؟
پاسخ: خیر. اگر فرد اطلاعات تازه، تجربههای جدید یا دلیلهای محکمتری به دست آورد، ممکن است برخی از باورهای خود را اصلاح کند.
پاسخ: خیر. اگر فرد اطلاعات تازه، تجربههای جدید یا دلیلهای محکمتری به دست آورد، ممکن است برخی از باورهای خود را اصلاح کند.
پرسش: چگونه میتوان باورهای آگاهانهتری داشت؟
پاسخ: با مطالعه، پرسیدن پرسشهای مناسب، گوش دادن به دیدگاههای گوناگون، بررسی شواهد و اندیشیدن پیش از پذیرفتن هر نظر.
پاسخ: با مطالعه، پرسیدن پرسشهای مناسب، گوش دادن به دیدگاههای گوناگون، بررسی شواهد و اندیشیدن پیش از پذیرفتن هر نظر.
باورهای هر انسان نتیجه تأثیر عوامل گوناگون هستند و در طول زندگی میتوانند کاملتر یا دقیقتر شوند. خانواده، تجربههای شخصی، مدرسه، دوستان، محیط اجتماعی و رسانهها همگی در این فرایند نقش دارند. با این حال، مهمترین نکته آن است که هر فرد یاد بگیرد پیش از پذیرفتن یا رد کردن یک عقیده، درباره آن فکر کند، دلیلهای آن را بررسی نماید و با ذهنی باز و مسئولانه تصمیم بگیرد. چنین روشی باعث میشود باورهای انسان بر پایه آگاهی، تجربه و اندیشه شکل بگیرند و در تصمیمهای روزمره نیز راهنمای مناسبی باشند.
