انواع ارتباط و انتقال پیام
ارتباط گفتاری، نوشتاری و رفتاری
ارتباط را میتوان بر اساس شیوهٔ انتقال پیام به سه نوع اصلی تقسیم کرد: گفتاری، نوشتاری و رفتاری (که نشانهها و حرکات بدن را شامل میشود). هرکدام از این روشها در جای خود کاربرد دارند و ما معمولاً بسته به موقعیت، از ترکیبی از آنها استفاده میکنیم.
| نوع ارتباط | ابزار و روش | مثال برای نوجوانان |
|---|---|---|
| گفتاری | صدا، کلمات، لحن و زیروبمی صدا | صحبت با دوست در حیاط مدرسه یا گفتگو با تلفن |
| نوشتاری | حروف، کلمات، جملات و نشانههای نگارشی | پیامکوتاه، نامه، یادداشت یا پست در شبکهٔ اجتماعی |
| رفتاری و نشانهای | حرکات بدن، حالت صورت، فاصله، علامتها | خندیدن، اخم کردن، تکان دادن سر یا نشان دادن با انگشت |
ارتباط گفتاری سریعترین راه برای انتقال احساسات است، اما ممکن است پیام دقیق نرسد یا فراموش شود. ارتباط نوشتاری ماندگار و دقیق است، اما لحن و احساس را به خوبی نشان نمیدهد. ارتباط رفتاری هم بسیار گویاست، مثلاً وقتی دوستتان بدون حرف زدن، با اخم کردن به شما میفهماند که ناراحت است، اما گاهی قابل تفسیر اشتباه است. هر سه نوع در زندگی روزمرهٔ ما نقش مهمی دارند و ما به ندرت از یکی به تنهایی استفاده میکنیم.
ارتباط چهرهبهچهره در برابر ارتباط با واسطه
یکی دیگر از تقسیمبندیهای مهم، بر اساس بودن یا نبودن واسطه است. در ارتباط چهرهبهچهره، فرستنده و گیرنده در یک مکان هستند و پیام را مستقیم ردوبدل میکنند. اما در ارتباط با واسطه، از یک ابزار یا فناوری مثل تلفن، پیامرسان یا دوربین استفاده میشود.
ارتباط چهرهبهچهره مزیتهای زیادی دارد: شما میتوانید واکنش طرف مقابل را ببینید، لحن صدایش را بشنوید و اگر ابهامی وجود دارد، سریع توضیح بخواهید. به همین دلیل، این نوع ارتباط برای گفتگوهای مهم و احساسی مناسبتر است. اما گاهی نمیتوانیم در کنار دیگران باشیم، مثلاً وقتی دوستمان در شهر دیگری زندگی میکند. در این مواقع از ابزارهای ارتباطی مثل تلفن همراه یا رایانه استفاده میکنیم.
ارتباط با واسطه انعطافپذیری بیشتری دارد و امکان ارتباط با چند نفر را همزمان فراهم میکند. مثلاً میتوانید در یک گروه دوازدهنفره، یک پیام بفرستید و همه آن را ببینند. اما ممکن است بعضی از نشانههای غیرکلامی مثل حالت چهره یا لحن صدا از بین برود و سوءتفاهم ایجاد شود. به همین دلیل، در پیامنویسی معمولاً از شکلکها یا علامتها برای نشان دادن حس خود استفاده میکنیم.
چالشها و پرسشهای رایج دربارهٔ ارتباط
چرا گاهی با اینکه حرف میزنیم، باز هم سوءتفاهم پیش میآید؟
چون ارتباط فقط به کلمات خلاصه نمیشود. لحن صدا، حالت صورت و حتی موقعیت مکانی هم روی معنی پیام اثر میگذارند. مثلاً اگر با لحن جدی بگویید «باشه»، ممکن است یعنی واقعاً قبول دارید، اما اگر با لحن بیحال بگویید، یعنی قبول ندارید ولی حوصلهٔ بحث ندارید. شنونده باید همهٔ این نشانهها را باهم در نظر بگیرد.
آیا پیامنوشتن در شبکههای اجتماعی، ارتباط را آسانتر کرده یا دشوارتر؟
هر دو. از یک سو خیلی سریع و راحت میتوان با دیگران در ارتباط بود، اما از سوی دیگر، نبود نشانههای غیرکلامی باعث میشود خیلی از پیامها اشتباه فهمیده شوند. مثلاً شوخی نوشتاری ممکن است جدی برداشت شود. پس باید در نوشتن دقت کنیم و اگر حس کردیم طرف مقابل ناراحت شده، سریع با تماس صوتی یا چهرهبهچهره موضوع را شفاف کنیم.
چطور بفهمیم کدام روش ارتباطی برای موقعیتهای مختلف مناسبتر است؟
به سه چیز توجه کنید: موضوع، رابطه و زمان. اگر موضوع احساسی است و با کسی که به او نزدیک هستید حرف میزنید، چهرهبهچهره بهترین گزینه است. اگر موضوع ساده و غیرحساس است، میتوانید از پیامنوشتاری استفاده کنید. اگر زمان کم دارید و نیاز به سرعت دارید، تماس گفتاری بهتر از نوشتار است. انتخاب درست، کیفیت ارتباط را بالا میبرد.
ارتباط، بخش جداییناپذیر زندگی ماست. فرقی نمیکند با دوست خود حرف میزنیم، برای معلم نامه مینویسیم یا با یک نگاه به خواهر یا برادرمان پیام میدهیم؛ همهٔ اینها نوعی انتقال پیام هستند. مهم این است که بدانیم هر روشی نقاط قوت و ضعف خود را دارد. با شناخت انواع ارتباط و توجه به مخاطب و موقعیت، میتوانیم پیامهای خود را دقیقتر و مؤثرتر منتقل کنیم و از سوءتفاهمها جلوگیری کنیم. پس دفعهٔ بعد که میخواهید چیزی را به کسی بگویید، لحظهای فکر کنید که بهترین راه برای انتقال پیام شما چیست.
