فرهنگ عمومی و خردهفرهنگها
فرهنگ عمومی؛ میراث مشترک همهٔ ما
فرهنگ عمومی به مجموعهای از باورها، ارزشها، هنرها، قوانین و آداب و رسومی گفته میشود که اکثر افراد یک جامعه در زندگی روزمرهشان از آن پیروی میکنند. این فرهنگ مانند یک نقشهٔ راه است که به ما نشان میدهد در موقعیتهای مختلف چگونه رفتار کنیم. برای نمونه، همهٔ ما میدانیم که در روزهای عادی با سلام و احوالپرسی، گفتگو را شروع میکنیم یا در مراسم عروسی، شادی کردن و تبریک گفتن یک رسم همگانی است. در ایران، بزرگداشت نوروز، پختن سبزیپلو در شب عید، یا سفرهانداختن برای تحویل سال، بخشی از فرهنگ عمومی ما هستند. این آداب، حس تعلق و همبستگی را در میان ما تقویت میکنند.
یکی از نشانههای مهم فرهنگ عمومی، زبان مشترک است. وقتی همهٔ ما به یک زبان صحبت میکنیم، میتوانیم منظور خود را به راحتی برسانیم. همچنین لباسهای رایج، غذاهای محبوب و حتی آهنگهایی که در رادیو پخش میشوند، همه اجزای فرهنگ عمومی را میسازند. البته فرهنگ عمومی ثابت نمیماند؛ بلکه با گذشت زمان تغییر میکند. مثلاً امروزه استفاده از پیامهای کوتاه در شبکههای اجتماعی به بخشی از فرهنگ عمومی ما تبدیل شده است، در حالی که چهل سال پیش چنین چیزی وجود نداشت.
خردهفرهنگها؛ رنگینکمانی از تفاوتها
در کنار فرهنگ عمومی، هر گروه کوچکتری که درون جامعه زندگی میکند، ممکن است آداب و سبک زندگی ویژهای داشته باشد که به آن خردهفرهنگ میگوییم. خردهفرهنگها مانند شاخههای یک درخت تنومند هستند؛ هر کدام شکل و رنگ خاص خود را دارند، اما همه از یک ریشه تغذیه میکنند. نوجوانان یک محله، اعضای یک تیم ورزشی، یا دانشآموزان یک مدرسهٔ خاص، هر کدام میتوانند خردهفرهنگ مخصوص به خود داشته باشند.
برای نمونه، در یک مدرسه، دانشآموزان ممکن است برای جشنهای مختلف، آداب خاصی داشته باشند، مثلاً در روز تولد یکدیگر، خوراکیهای مخصوص میآورند یا آهنگهای معروف گروه خود را پخش میکنند. یا در یک روستا، مراسم عروسی ممکن است با شهر کاملاً تفاوت داشته باشد؛ مثلاً در روستا، عروس و داماد را سوار بر اسب میکنند، در حالی که در شهر از ماشین آلات تشریفاتی استفاده میشود. این تفاوتها نهتنها بد نیستند، بلکه به جامعه تنوع و زیبایی میبخشند. خردهفرهنگها به ما یادآوری میکنند که همهٔ انسانها یکسان نیستند و هر گروهی میتواند هویت ویژهٔ خود را داشته باشد.
| ویژگی | فرهنگ عمومی | خردهفرهنگ |
|---|---|---|
| دامنه | همهٔ افراد جامعه | یک گروه خاص |
| نمونه | جشن نوروز، زبان فارسی، پرچم کشور | مراسم محلی عروسی، مدل لباس یک گروه موسیقی |
| هدف | ایجاد همبستگی و هویت ملی | بیان تفاوت و هویت گروهی |
| تغییرپذیری | آهسته و تدریجی | سریعتر و متنوعتر |
پرسشهایی برای درک بهتر
نه، خردهفرهنگها نه تنها آسیبزننده نیستند، بلکه به فرهنگ عمومی غنا و تنوع میبخشند. اگر یک خردهفرهنگ با ارزشهای اصلی جامعه (مانند احترام به دیگران یا قانونپذیری) در تضاد باشد، ممکن است مشکل ایجاد کند، اما در بیشتر موارد، این تفاوتها نشانهٔ پویایی جامعه است. برای نمونه، پوشش محلی در استانهای مختلف، فرهنگ عمومی را رنگینتر میکند و به جذب گردشگر کمک میکند.
یک راه ساده این است که ببینیم یک رسم یا رفتار تا چه اندازه در میان افراد مختلف جامعه رواج دارد. اگر تقریباً همهٔ مردم یک کشور آن را انجام میدهند، مثل گفتن «سلام» در برخورد اول، نشانهٔ فرهنگ عمومی است. اما اگر فقط گروه کوچکی، مثلاً دوستان یک مدرسه، یک عبارت خاص را به کار میبرند، آن عبارت بخشی از خردهفرهنگ آن گروه محسوب میشود. پس گستردگی و فراگیری، کلید تشخیص است.
خیر، خردهفرهنگها میتوانند بر اساس عوامل دیگر مانند سن، شغل، علاقهمندی یا حتی مذهب شکل بگیرند. برای نمونه، طرفداران یک تیم ورزشی خاص، خردهفرهنگ مخصوص خود را دارند که شامل پوشیدن لباس تیم، خواندن شعارهای ویژه و برگزاری جشنهای خاص است. یا دانشآموزانی که در کلاس نقاشی شرکت میکنند، ممکن است سبک گفتگو و نگاهشان به هنر با دیگران فرق داشته باشد. بنابراین خردهفرهنگ فقط به مکان محدود نمیشود.
قطعاً بله. بسیاری از آداب و رسوم امروزی، در ابتدا یک خردهفرهنگ کوچک بودهاند و بعدها به فرهنگ عمومی راه یافتهاند. مثلاً بازیهای رایانهای یا استفاده از پیامرسانهای اجتماعی، ابتدا میان نوجوانان و جوانان (یک خردهفرهنگ) رواج داشت، اما اکنون تقریباً در میان همهٔ گروههای سنی دیده میشود. این نشان میدهد که فرهنگ عمومی همیشه در حال تغییر و تبادل با خردهفرهنگهاست.
