اشغال خرمشهر؛ از مقاومت خونین تا حماسه آزادی
۱. نبرد نابرابر و سقوط «خونینشهر»
وقتی عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با ۱۲ لشکر به ایران حمله کرد، خرمشهر یکی از نخستین هدفها بود . صدام حسین، رئیسجمهور عراق، به نیروهایش دستور داده بود که این شهر را یکروزه تصرف کنند، اما مدافعان خرمشهر، شامل سربازان ارتش، تکاوران نیروی دریایی، پاسداران سپاه و مردم غیرنظامی، چنان ایستادگی کردند که دشمن را تا ۳۵ روز در برابر دیوارهای شهر زمینگیر کردند .
| مدافعان خرمشهر | دشمن بعثی |
|---|---|
| ارتش، سپاه، نیروهای مردمی و بسیج | ارتش منظم و مجهز عراق |
| فرماندهانی مانند محمد جهانآرا و سرهنگ علی قمری | تعداد بسیار زیاد سرباز و تجهیزات سنگین |
| تعداد کمی سلاح سبک در برابر تانکها | بیش از ۲۴۰۰ تانک و توپخانه |
این مقاومتِ سرسختانه، خسارتهای سنگینی به نیروهای عراقی وارد کرد، اما محاصره کامل و کمبود مهمات و نیروی کمکی باعث شد تا شهر در آبانماه به دست دشمن بیفتد . در این نبرد ۷۳۵ نفر از مدافعان به شهادت رسیدند و شدت درگیریها به حدی بود که از آن پس، خرمشهر را «خونینشهر» نامیدند .
۲. عملیات بیتالمقدس و فتح دوباره
پس از ۱۹ ماه اشغال، نیروهای ایرانی در عملیات بیتالمقدس، به فرماندهی سرداران بزرگی چون علی صیاد شیرازی و محسن رضایی، با هدف آزادسازی خرمشهر دست به یک حمله بزرگ زدند . این عملیات که در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱ با نیرویی بالغ بر ۱۳۰ هزار نفر آغاز شد، از بزرگترین عملیاتهای جنگ تحمیلی به شمار میرود .
نبرد در چهار مرحله برنامهریزی شده بود . سرانجام، پس از سه هفته درگیری شدید، در بامداد سوم خرداد، نیروهای رزمنده توانستند بر شهر مسلط شوند و خرمشهر را از دست دشمن خارج کنند . در این پیروزی، افزون بر آزادسازی شهر و غنیمتهای جنگی، حدود ۱۹ هزار سرباز عراقی به اسارت نیروهای ایرانی درآمدند که ضربهای بزرگ بر پیکر ارتش بعث بود .
۳. چرا خرمشهر اینقدر مهم بود؟
خرمشهر به دلیل موقعیت بندری و نزدیکی به مرز عراق، از نظر اقتصادی و نظامی بسیار اهمیت داشت. صدام میدانست که با تصرف این شهر میتواند به راحتی به سمت آبادان و اهواز پیشروی کند و به «فتح خوزستان» که رویای او بود، دست یابد . از دید او، خرمشهر «کلید بصره» بود و میگفت: «اگر ایرانیها خرمشهر را پس بگیرند، کلید بصره را به آنها میدهم» .
آزادسازی خرمشهر به معنای شکستن هیمنه ارتش بعث بود. این پیروزی، روحیه رزمندگان و مردم را چند برابر کرد و ثابت کرد که ارتش تا بن دندان مسلح عراق شکستپذیر است . همین موضوع باعث شد خبر پیروزی، شور و شعف عظیمی در سراسر ایران به وجود آورد .
در روزهای اول، مدافعان با حداقل امکانات و بدون پشتیبانی، در یک نبرد نابرابر شهری، مقاومت کردند. اما در عملیات بیتالمقدس، با هماهنگی ارتش و سپاه، برنامهریزی دقیق و پشتیبانی لجستیکی، حملهای حسابشده و بزرگ علیه دشمن صورت گرفت که پیروزی قاطعی را به همراه داشت .
