اشغال ایران توسط نیروهای انگلیسی در جنگ جهانی اول
انگلیسیها چگونه و چرا وارد ایران شدند؟
در سالهای جنگ جهانی اول، ایران اعلام کرد که در جنگ بیطرف است. اما انگلستان نگران بود که آلمان و متحدانش از خاک ایران عبور کنند و به هند برسند. هند در آن زمان مستعمرهٔ انگلستان بود. بنابراین انگلیسیها تصمیم گرفتند بخشهایی از ایران را اشغال کنند تا جلوی پیشروی دشمنانشان را بگیرند. این اشغال از جنوب ایران شروع شد؛ جایی که نفت و راههای ارتباطی مهمی وجود داشت.
نیروهای انگلیسی در شهرهایی مانند بوشهر، شیراز و اصفهان مستقر شدند. آنها با ساختن پادگانها و انبارهای نظامی، کنترل منطقه را به دست گرفتند. مردم محلی که تا قبل از آن زندگی عادی خود را داشتند، ناگهان با سربازانی روبرو شدند که به زبان آنها آشنا نبودند و قوانین متفاوتی داشتند. این حضور نظامی، مانند این است که یک روز در حیاط مدرسه، گروهی ناآشنا بیایند و شروع به تغییر قوانین بازی کنند؛ بدون آنکه از شما نظر بپرسند.
اشغال چگونه زندگی روزمره را تغییر داد؟
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که یک مهمان ناخوانده به خانهتان بیاید و همه چیز را به هم بریزد. برای مردم ایران، حضور انگلیسیها هم تا حدودی شبیه به همین بود. بسیاری از کشاورزان و بازرگانان، محصولات و کالاهای خود را به دلیل مصادره شدن توسط ارتش انگلستان از دست دادند. همچنین برای تأمین خوراک و آذوقهٔ سربازان، از روستاها و شهرها خواسته میشد که آذوقه بدهند؛ درست مثل وقتی که معلم از شما میخواهد دفتر اضافی خود را به همکلاسیتان قرض بدهید، اما بدون اینکه نظر شما را بپرسد.
یکی دیگر از تغییرات بزرگ، ناامنی در جادهها بود. چون نیروهای نظامی رفتآمد زیادی داشتند، مسافران و بازرگانان نمیتوانستند به راحتی سفر کنند. این موضوع باعث شد که قیمت کالاها افزایش پیدا کند و بسیاری از خانوادهها برای خرید مایحتاج روزمرهٔ خود با مشکل مواجه شوند. به عبارت دیگر، سفرهٔ مردم روز به روز کوچکتر میشد.
| زمینهٔ زندگی | پیش از اشغال | پس از اشغال |
|---|---|---|
| امنیت در جادهها | رفتآمد نسبتاً آرام | خطرناک و پر از بازرسی |
| قیمت کالاها | معقول و پایدار | گران و افزایشیابنده |
| استقلال تصمیمگیری | دست دولت ایران | تحت فرمان انگلیسیها |
پرسشهای چالشی دربارهٔ اشغال ایران
پاسخ: انگلستان به خاطر منافع خودش در هند و نفت ایران، به بیطرفی ایران توجهی نکرد. برای آنها حفظ امنیت مستعمرههایشان مهمتر از احترام به قوانین بینالمللی بود. این تصمیم مانند این است که در بازی فوتبال، یک تیم به خاطر بردن، قوانین را زیر پا بگذارد و داور هم کاری نکند.
پاسخ: بسیاری از مردم ناراضی بودند و گاهی اعتراض میکردند. اما چون نیروهای انگلیسی مسلح بودند، مردم نمیتوانستند مقاومت مستقیم کنند. بعضی از آنها به صورت پنهانی به مبارزه میپرداختند، مثل وقتی که یک دانشآموز با نوشتن نامه به مدیر مدرسه، از قانون ناعادلانهٔ یک معلم اعتراض میکند.
پاسخ: بله. این اشغال نشان داد که قدرتهای بزرگ برای منافع خود، به استقلال کشورهای کوچک احترام نمیگذارند. این تجربه باعث شد که ایرانیها به فکر تقویت ارتش و دیپلماسی خود بیفتند. همچنین زمینهساز برخی از تحولات سیاسی بعدی در ایران شد، مانند وقتی که یک شکست در امتحان، شما را به درس خواندن بیشتر تشویق میکند.
