ابعاد و اجزای آجر؛ از درسته تا لغازی
اندازههای استاندارد و نامهای اصلی آجر
آجرها در ابعاد گوناگونی تولید میشوند، اما رایجترین اندازهای که در ساختمانسازی ایران به کار میرود، آجری به طول ۲۲ سانتیمتر، عرض ۱۰ سانتیمتر و ارتفاع ۵ سانتیمتر است. به این اندازه، «آجر درسته» یا «آجر کامل» میگویند. از کنار هم قرار گرفتن این آجرها، دیوارها، ستونها و نمای ساختمانها ساخته میشود. اما در کارهای ساختمانی، همیشه به آجر کامل نیاز نداریم؛ گاهی باید از قطعات کوچکتر استفاده کنیم.
مهمترین قطعات آجر بر اساس اندازه عبارتند از:
| نام قطعه | طول (سانتیمتر) | عرض (سانتیمتر) | ارتفاع (سانتیمتر) |
|---|---|---|---|
| درسته (کامل) | ۲۲ | ۱۰ | ۵ |
| نیمه | ۱۱ | ۱۰ | ۵ |
| کلوک (سهقدی) | ۲۲ | ۱۰ | ۳ |
| کلاغپر | ۲۲ | ۵ | ۵ |
| قلمدانی | ۲۲ | ۱۰ | ۱۰ |
| نیملایی | ۱۱ | ۵ | ۵ |
| لغازی | ۱۱ | ۱۰ | ۳ |
کاربرد هر قطعه در ساختمانسازی
هر کدام از این قطعات آجر، کار مخصوصی در ساختمان دارند. مثلاً وقتی یک دیوار به پایان میرسد و فاصلهٔ آخرین آجر تا دیوار بعدی کمتر از یک آجر کامل است، از آجر «نیمه» استفاده میکنند. یا وقتی میخواهند قوس یک درگاه یا پنجره را بسازند، از آجر «کلاغپر» استفاده میشود که نیمی از عرض آجر کامل است. آجر «قلمدانی» که ارتفاع آن برابر با عرض آجر معمولی است، برای ساخت ستونهای کوتاه یا دیوارهای با ارتفاع کم کاربرد دارد. همچنین در کفسازیها و فرش کردن کف حیاط، از آجر «لغازی» و «کلوک» استفاده میشود تا سطحی هموار و یکدست ایجاد کنند.
برای اینکه بهتر متوجه شوید، فرض کنید در حال درست کردن یک مکعب با قطعات لِگو هستید. اگر قطعهٔ کامل نداشته باشید، از قطعات کوچکتر استفاده میکنید تا شکل مورد نظر را کامل کنید. در ساختمانسازی هم دقیقاً به همین شکل، با این قطعات مختلف، دیوارها، طاقها، پلهها و حتی کفپوشها را میسازند. مثلاً برای ساخت یک طاق، آجرها را به شکل کلاغپر در کنار هم میچینند تا انحنای طاق ایجاد شود.
پرسش و پاسخ دربارهٔ آجرها
چون هر بخش از ساختمان نیاز به اندازهٔ خاصی دارد. مثلاً در گوشههای دیوار یا دور در و پنجره، به آجرهای کوچکتری نیاز است. همچنین وزن آجرهای بزرگ بیشتر است و حمل آنها سختتر است، بنابراین برای راحتی کارگران و سرعت کار، از قطعات مختلف استفاده میشود.
آجر نیمه از وسط طول آجر کامل بریده میشود، پس طول آن ۱۱ سانتیمتر است، اما عرض و ارتفاع آن مثل آجر کامل میماند. اما آجر نیملایی هم از وسط طول و هم از وسط عرض بریده میشود، بنابراین طول آن ۱۱ و عرض آن ۵ سانتیمتر است. یعنی نیملایی از نیمه هم کوچکتر است!
کلوک آجری است با ارتفاع کمتر (معمولاً ۳ یا ۴ سانتیمتر) که برای پر کردن فضاهای خالی و کفسازی استفاده میشود. به آن «سهقدی» هم میگویند، چون سه تا از این آجرها روی هم به اندازهٔ یک آجر کامل ارتفاع پیدا میکنند. یعنی سه تا کلوک که روی هم چیده شوند، ارتفاعشان ۹ تا ۱۲ سانتیمتر میشود که نزدیک به ارتفاع آجر کامل است.
آجرها با اندازههای گوناگون، امکان ساخت دیوارها، طاقها و کفهای مختلف را فراهم میکنند. هر قطعه کاربرد خاص خود را دارد و معماران و بنایان با شناخت این قطعات، ساختمانهای زیبا و محکمی میسازند. حالا که با این نامها آشنا شدید، دفعهٔ بعد که از کنار یک ساختمان در حال ساخت رد شدید، حتماً این قطعات را در میان آجرها تشخیص خواهید داد.
