نصفالنهار مبدأ و گرینویچ
نصفالنهار مبدأ چیست و چرا گرینویچ انتخاب شد؟
کرهٔ زمین مانند یک پرتقال، با خطوط فرضی به نام نصفالنهارها پوشیده شده است. نصفالنهارها نیمدایرههایی هستند که از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شدهاند. برای اینکه جای دقیق هر نقطه روی زمین مشخص شود، به یک خط شروع نیاز داریم. این خط شروع، نصفالنهار مبدأ نام دارد و به افتخار رصدخانهای در حومۀ لندن، نصفالنهار گرینویچ خوانده میشود.
انتخاب این نقطه به عنوان مبدأ، به ۱۹ سال پیش برمیگردد. در آن زمان، کشورهای مختلف برای اندازهگیری طول جغرافیایی، نصفالنهارهای گوناگونی را مبنا قرار داده بودند. این موضوع باعث سردرگمی دریانوردان و نقشهکشها میشد. سرانجام در سال ۱۳۶۳ خورشیدی (میلادی ۱۸۸۴)، نمایندگان ۲۵ کشور در واشنگتن گرد هم آمدند و با رأی موافق، نصفالنهار گرینویچ را به عنوان صفر درجهٔ طول جغرافیایی پذیرفتند. از آن زمان، این خط به مرجعی جهانی برای نقشهها، ساعتها و سیستمهای ناوبری تبدیل شد.
کاربرد نصفالنهار مبدأ در زندگی روزمره
شاید فکر کنید نصفالنهار مبدأ فقط برای نقشهخوانان و جغرافیدانان مهم است، اما این خط خیالی تأثیر مستقیمی بر زندگی شما دارد. یکی از مهمترین کاربردهای آن، تعیین منطقهٔ زمانی است. زمین هر ۲۴ ساعت یک دور کامل میچرخد. به همین دلیل، دانشمندان زمین را به ۲۴ منطقهٔ زمانی تقسیم کردهاند که هر کدام ۱۵ درجهٔ طول جغرافیایی را پوشش میدهند. نصفالنهار گرینویچ، خط شروع این مناطق است. برای مثال، وقتی در تهران ساعت ۱۲ ظهر است، در لندن (روی نصفالنهار مبدأ) ساعت ۸ و ۳۰ دقیقهٔ صبح است، چون ایران ۳ ساعت و ۳۰ دقیقه از گرینویچ جلوتر است.
کاربرد دیگر، مسافرت و حملونقل است. خلبانان و کاپیتانهای کشتی برای پیدا کردن مسیر درست، از طول و عرض جغرافیایی استفاده میکنند. نصفالنهار مبدأ به آنها کمک میکند تا موقعیت خود را دقیقاً روی نقشه مشخص کنند. همچنین وقتی با گوشی همراه خود از نقشه استفاده میکنید، سیستم موقعیتیاب جهانی (جیپیاس) نیز بر اساس همین خطوط، جای شما را روی زمین پیدا میکند. پس هر بار که مسیر یک مکان جدید را روی نقشه نگاه میکنید، در واقع از نصفالنهار مبدأ کمک گرفتهاید.
| نیمکره | محدودهٔ طول جغرافیایی | نمونهٔ کشورها |
|---|---|---|
| نیمکرهٔ شرقی | از صفر تا ۱۸۰ درجهٔ شرقی | ایران، هند، چین، ژاپن |
| نیمکرهٔ غربی | از صفر تا ۱۸۰ درجهٔ غربی | آمریکا، کانادا، برزیل |
پرسشهای چالشی دربارهٔ نصفالنهار مبدأ
در گذشته هر کشور نصفالنهار مخصوص خود را داشت. اما برای یکپارچهسازی نقشهها و زمانبندی جهانی، نیاز به یک توافق همگانی بود. گرینویچ به دلیل قدرت دریایی بریتانیا و داشتن رصدخانهٔ دقیق در آن زمان انتخاب شد. امروزه این انتخاب به یک قرارداد جهانی تبدیل شده است.
خیر، این خط کاملاً خیالی است و روی سطح زمین مشخص نشده است. اما در رصدخانهٔ گرینویچ، یک خط فلزی روی زمین نصب کردهاند که جای دقیق آن را نشان میدهد. بسیاری از گردشگران برای دیدن این خط از آنجا بازدید میکنند و عکس یادگاری میگیرند.
با حرکت به سمت شرق، زمان جلو میرود و با حرکت به سمت غرب، زمان عقب میرود. به ازای هر ۱۵ درجهٔ طول جغرافیایی که به سمت شرق بروید، یک ساعت به زمان خود اضافه میشود. برای نمونه، وقتی در گرینویچ ساعت ۱۲ ظهر است، در تهران که حدود ۵۱ درجهٔ شرقی قرار دارد، ساعت ۱۵ و ۳۰ دقیقه است.
نصفالنهار مبدأ یا گرینویچ، نقطهٔ شروع اندازهگیری طول جغرافیایی و پایهٔ تقسیمبندی مناطق زمانی در جهان است. این خط خیالی که از لندن میگذرد، به ما کمک میکند تا مکان دقیق خود را روی کرهٔ زمین پیدا کنیم و زمان را در نقاط مختلف جهان محاسبه نماییم. هرچند این خط روی زمین دیده نمیشود، اما تأثیر آن در نقشهها، ساعتها و سفرهای روزمره ما کاملاً محسوس است. پس دفعهٔ بعد که به نقشه نگاه کردید یا زمان سفر خود را حساب کردید، به یاد داشته باشید که همه چیز از همین خط شروع میشود.
