قدرتنمایی تهدیدآمیز: رفتار مجرمانهای که با ترساندن یا تهدید دیگران همراه است
قدرتنمایی تهدیدآمیز چیست و چه شکلهایی دارد؟
قدرتنمایی تهدیدآمیز یعنی فردی با استفاده از تهدید، ترس یا زور، سعی کند دیگران را کنترل کند یا به خواستهاش برساند. این رفتار میتواند به شکلهای مختلفی بروز کند. گاهی به صورت کلامی است، مانند وقتی دانشآموزی به همکلاسی خود میگوید: «اگر نمرهات را به من ندهی، تو را پیش مدیر بدنام میکنم.» گاهی هم به صورت نوشتاری یا در پیامهای فضای مجازی دیده میشود، مثلاً کسی در گروه مدرسه پیام میدهد: «اگر در بازی آنلاین به من نبازی، عکس تو را برای همه میفرستم.» حتی گاهی این تهدیدها با حرکت یا حالت بدن همراه است، مانند مشت گرهکرده یا نگاه خشمگین که قصد ترساندن طرف مقابل را دارد.
مهم است بدانیم که این رفتار فقط در روابط فردی نیست؛ گاهی گروهی از دانشآموزان با هماهنگی، یک نفر را تهدید میکنند تا مثلاً پولتوجیبیاش را به آنها بدهد. این نوع زورگویی گروهی، قدرتنمایی تهدیدآمیز را شدیدتر میکند، چون فرد تهدیدشونده احساس میکند در برابر چند نفر تنها است. در همهٔ این موارد، هدف اصلی ایجاد ترس و گرفتن امتیاز از طرف مقابل است.
نمونههای عینی از زندگی مدرسه و خانه
در محیط مدرسه، نمونههای زیادی از این رفتار دیده میشود. فرض کنید دانشآموزی به دلیل قد بلندتر یا قدرت بدنی بیشتر، همیشه دانشآموز کوچکتر را تهدید میکند که اگر غذای خود را به او ندهد، کتک میخورد. یا در حیاط مدرسه، گروهی از دانشآموزان به یک نفر میگویند: «اگر با ما دوست نشوی، هیچکس با تو حرف نمیزند.» این نوع تهدید، هرچند بدون خشونت فیزیکی است، اما میتواند به شدت روحیهٔ فرد را تخریب کند.
در خانه نیز ممکن است خواهر یا برادر بزرگتر با تهدید کردن، وسایل یا خوراکیهای کوچکتر را بگیرد. مثلاً بگوید: «اگر به مامان بگویی تلویزیون را روشن کردم، دیگر هیچوقت با تو بازی نمیکنم.» یا در فضای مجازی، کسی با ساخت یک صفحهٔ جعلی و تهدید به انتشار اطلاعات خصوصی، از دیگری باجخواهی میکند. همهٔ این نمونهها نشان میدهد که قدرتنمایی تهدیدآمیز فقط در یک مکان خاص رخ نمیدهد، بلکه میتواند در هر جایی که فردی بر دیگری برتری احساس کند، پیدا شود.
| نوع تهدید | مثال در زندگی دانشآموز | پیامد احتمالی |
|---|---|---|
| تهدید کلامی | «اگر جواب سؤال را به من نگویی، معلم را خبر میکنم» | ایجاد اضطراب و کاهش اعتمادبهنفس |
| تهدید در فضای مجازی | «اگر به گروه کلاس نپیوندی، پیامهای خصوصیات را منتشر میکنم» | احساس شرمساری و انزوا از جمع |
| تهدید همراه با زور فیزیکی | «اگر صندلیات را به من ندهی، کتک میخوری» | ترس از مدرسه و افت تحصیلی |
| تهدید با طرد اجتماعی | «اگر با ما نیایی، دیگر تو را به مهمانیهایمان راه نمیدهیم» | احساس تنهایی و افسردگی |
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ
پاسخ: خیر، تفاوت مهمی بین شوخی و تهدید جدی وجود دارد. اگر هر دو طرف از شوخی لذت ببرند و کسی نترسد یا آزرده نشود، معمولاً مشکلی نیست. اما اگر طرف مقابل از آن شوخی ناراحت شود یا شما متوجه شوید که او واقعاً میترسد، باید فوراً دست از کار بکشید. قانون و اخلاق میگویند که هیچکس حق ندارد دیگری را حتی با شوخیهای تکراری و آزاردهنده بترساند.
پاسخ: معمولاً نه. سکوت در برابر تهدید، باعث میشود فرد تهدیدکننده جرات بیشتری پیدا کند و تهدیدهایش را شدیدتر کند. بهتر است موضوع را با یک بزرگتر قابل اعتماد مانند پدر، مادر، مشاور مدرسه یا معلم در میان بگذارید. آنها میتوانند راههای درست و ایمنی برای مقابله با این رفتار به شما نشان دهند. یادتان باشد که گزارش دادن، نشانهٔ ضعف نیست، بلکه نشانهٔ هوشمندی و شجاعت است.
پاسخ: بله، گاهی ما بدون آنکه متوجه باشیم، از کلمات یا لحنی استفاده میکنیم که طرف مقابل را میترساند. مثلاً اگر به دوستتان بگویید «اگر برایم توضیح ندهی که چرا دیر آمدی، دیگر با تو حرف نمیزنم»، این یک تهدید محسوب میشود. برای جلوگیری از این کار، بهتر است همیشه احساسات خود را بدون تهدید بیان کنید. مثلاً بگویید: «از دیر آمدنت ناراحت شدم، لطفاً دلیلش را به من بگو.» اینگونه هم حرف خود را زدهاید و هم کسی را نترساندهاید.
