[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-8096":3,"$f3836u3e2ei8bv":28,"categoryMenus":133},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":7,"status":18,"views":19,"subdate":20,"up_date":21,"first_name":22,"last_name":23,"avatar":12,"title_url":24,"cat_title":25,"subdate_jalali":26,"update_jalali":27},8096,2,5,0,281,"جانشینی مواد معدنی: جایگزینی مواد معدنی به‌جای مواد بدن جاندار بدون تغییر شکل ظاهری",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FZKCfd4P1uADKSZQkkUJN_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"مقاله علمی پیرامون پدیدهٔ جانشینی مواد معدنی\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">جانشینی مواد معدنی: سنگ‌شدن شگفت‌انگیز بدن جانداران\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">فرآیند جایگزینی مواد بدن موجودات زنده با مواد معدنی، بدون تغییر شکل ظاهری آن‌ها\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>خلاصه:\u003C\u002Fstrong> پدیدهٔ \u003Cstrong>جانشینی مواد معدنی\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong> یک فرآیند طبیعی و بسیار کند است که طی میلیون‌ها سال رخ می‌دهد. در این فرآیند، مواد آلی\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> تشکیل‌دهندهٔ بدن یک گیاه یا جانور پس از مرگ، به‌تدریج با مواد معدنی\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> مانند \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">SiO\u003Csub>2\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan> (سیلیس) یا \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">CaCO\u003Csub>3\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan> (کلسیم‌کربنات) جایگزین می‌شوند. نکتهٔ جالب این است که این جایگزینی آنقدر دقیق و لایه‌به‌لایه انجام می‌شود که شکل و جزییات ظاهری، حتی ریزترین بخش‌ها، به طور کامل حفظ می‌شود. این مقاله به زبان ساده به بررسی \u003Cstrong>انواع\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>شرایط لازم\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>مثال‌های ملموس\u003C\u002Fstrong> از این فرآیند شگفت‌انگیز می‌پردازد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">چگونه یک چوب یا استخوان به سنگ تبدیل می‌شود؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>برای رخ دادن پدیدهٔ جانشینی مواد معدنی، شرایط ویژه‌ای لازم است. این فرآیند شبیه یک آشپزی بسیار آهسته در دل زمین است که مواد اولیه و شرایط پخت خاص خود را دارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>اولین و مهم‌ترین شرط، دفن سریع بقایای جاندار پس از مرگ است. اگر لاشه‌ای در معرض هوا، باران یا حیوانات لاشه‌خوار قرار گیرد، تجزیه و نابود می‌شود. اما اگر به سرعت زیر لایه‌ای از \u003Cstrong>گل\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>ماسه\u003C\u002Fstrong> یا \u003Cstrong>خاکستر آتشفشانی\u003C\u002Fstrong> دفن شود، از دسترس عوامل تجزیه‌گر در امان می‌ماند. سپس، آب‌های زیرزمینی که سرشار از مواد معدنی محلول هستند، به آرامی از میان بافت‌های دفن‌شده نفوذ می‌کنند. این مواد معدنی به‌تدریج جای مولکول‌های آلی اصلی را می‌گیرند. این کار سلول‌به‌سلول و مولکول‌به‌مولکول انجام می‌شود و در نهایت، یک کپی سنگی دقیق از شکل اولیه به جا می‌ماند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"جدول انواع اصلی جانشینی مواد معدنی\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نام فرآیند\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مادهٔ معدنی جایگزین‌شونده\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مثال ملموس و نتیجه\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مدت زمان تخمینی\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>سیلیسی شدن\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سیلیس (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">SiO\u003Csub>2\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تبدیل چوب درخت به \u003Cstrong>سنگ‌چوب\u003C\u002Fstrong> با رگه‌های رنگی زیبا که در بعضی مناطق ایران یافت می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">>1\u003C\u002Fspan> میلیون سال\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>کلسیتی شدن\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کلسیم‌کربنات (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">CaCO\u003Csub>3\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سخت‌پوستانی مثل میگو یا صدف‌ها که تبدیل به \u003Cstrong>سنگ‌واره‌های صدفی\u003C\u002Fstrong> می‌شوند. اغلب در مناطق آهکی.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">صدها هزار\u003C\u002Fspan> سال\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>پیریتی شدن\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">پیریت یا \u003Cspan style=\"color: #991b1b\">"طلای ابلهان"\u003C\u002Fspan> (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">FeS\u003Csub>2\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">جایگزینی چوب یا استخوان با کریستال‌های درخشان و فلزی رنگ پیریت. نمونه‌های نادر و ارزشمند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">>2\u003C\u002Fspan> میلیون سال\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>کربوناسیون\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کربن\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تبدیل برگ‌ها یا بدن حشرات به یک لایهٔ نازک کربنی. شکل رگبرگ‌ها یا بال حشرات به وضوح دیده می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">میلیون‌ها\u003C\u002Fspan> سال\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">از جنگل‌های سنگی تا حشره‌های در کهربا\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>مهم‌ترین نتیجهٔ این فرآیند، تشکیل \u003Cstrong>سنگ‌واره\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong> یا فسیل است. سنگ‌واره‌ها مثل پنجره‌ای به گذشته‌های دور زمین هستند و اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ گیاهان و جانوران منقرض‌شده به ما می‌دهند. اما برای درک بهتر، به مثال‌های ملموس‌تری در اطرافمان نگاه می‌کنیم:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>مثال ۱: سنگ‌چوب (چوب سنگ‌شده)\u003C\u002Fstrong> تصور کنید یک تنهٔ درخت در کنار رودخانه دفن شده و آب‌های سرشار از سیلیس به آرامی از آن عبور کرده‌اند. پس از میلیون‌ها سال، ما به جای چوب، یک قطعه \u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سنگ سخت\u003C\u002Fspan> داریم که تمام حلقه‌های رشد درخت، بافت چوب و حتی گاهی آثار حشرات چوب‌خوار روی آن به وضوح دیده می‌شود! این سنگ‌چوب‌ها گاهی به عنوان سنگ زینتی استفاده می‌شوند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>مثال ۲: کهربا\u003C\u002Fstrong> کهربا گرچه یک \u003Cem>مادهٔ معدنی\u003C\u002Fem> نیست، ولی مثال جالبی از حفظ شکل جاندار بدون تغییر است. صمغ\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> درختان باستانی پس از تراوش، سخت شده و حشرات یا قطعات گیاهی که در آن گیر افتاده‌اند را برای میلیون‌ها سال \u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">مُهروموم\u003C\u002Fspan> کرده است. در اینجا جایگزینی رخ نداده، اما اصل "حفظ شکل ظاهری" به خوبی نشان داده شده است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>مثال ۳: صدف‌های سنگی شده در دیواره‌های کوه\u003C\u002Fstrong> در مناطق آهکی، ممکن است صدف‌هایی را ببینید که کاملاً به سنگ تبدیل شده‌اند اما شکل مارپیچ یا خطوط روی صدف کاملاً مشخص است. این‌ها نتیجهٔ فرآیند کلسیتی شدن هستند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>فرمول ساده:\u003C\u002Fstrong> می‌توان این فرآیند را به یک معادلهٔ ساده تشبیه کرد:\u003Cbr>\r\n\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$\\text{(مواد آلی بدن جاندار)} + \\text{(آب غنی از مواد معدنی)} + \\text{(زمان بسیار طولانی)} \\rightarrow \\text{(سنگ‌واره با شکل اصلی)}$\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سوالات رایج دربارهٔ سنگ شدن جانداران\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا کل بدن یک دایناسور غول‌پیکر می‌تواند به سنگ تبدیل شود؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nخیر، معمولاً این طور نیست. بخش‌های نرم بدن مانند پوست، گوشت و اندام‌های داخلی خیلی سریع تجزیه می‌شوند. آنچه بیشتر سنگ می‌شود، بخش‌های \u003Cstrong>سخت\u003C\u002Fstrong> بدن مانند \u003Cstrong>استخوان‌ها\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>دندان‌ها\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>پوسته\u003C\u002Fstrong> (صدف) و \u003Cstrong>چوب\u003C\u002Fstrong> است. حتی از این بخش‌ها نیز فقط در شرایط بسیار خاص و نادر، یک اسکلت کامل به صورت فسیل باقی می‌ماند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا این فرآیند در زمان زندگی جاندار رخ می‌دهد؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nهرگز. جانشینی مواد معدنی یک فرآیند پس از مرگ است. ابتدا جاندار باید بمیرد و دفن شود. سپس در طول میلیون‌ها سال، مواد معدنی جای مواد آلی بدن را می‌گیرند. پس موجودات زنده‌ای که امروز می‌بینیم، تحت این فرآیند قرار ندارند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا سنگ‌واره‌ها (فسیل‌ها) ارزش مالی دارند؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nبله، برخی از سنگ‌واره‌ها به دلیل \u003Cstrong>کمیابی\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>حفظ‌شدگی عالی\u003C\u002Fstrong> یا \u003Cstrong>زیبایی\u003C\u002Fstrong> (مثل سنگ‌چوب‌های رنگی یا کهرباهای حاوی حشره) در بازار کلکسیون‌دارها و موزه‌ها ارزش مالی بالایی دارند. اما استخراج و خرید و فروش آن‌ها در بسیاری از کشورها قوانین خاصی دارد، زیرا جزو \u003Cstrong>میراث طبیعی\u003C\u002Fstrong> به حساب می‌آیند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> پدیدهٔ \u003Cstrong>جانشینی مواد معدنی\u003C\u002Fstrong> یک شاهکار آرام و صبور طبیعت است. این فرآیند با دفن سریع بقایا آغاز می‌شود و با نفوذ آب‌های معدنی و گذر زمان بسیار طولانی ادامه می‌یابد. نتیجه، ایجاد یک کپی سنگی دقیق از شکل اولیهٔ گیاه یا جانور است که ما آن را به نام \u003Cstrong>سنگ‌واره (فسیل)\u003C\u002Fstrong> می‌شناسیم. سنگ‌چوب‌ها، صدف‌های سنگ‌شده و حشرات محبوس در کهربا، مثال‌های ملموسی از نتایج این فرآیند هستند که به ما کمک می‌کنند تاریخ حیات روی زمین را بهتر درک کنیم.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی و واژه‌نامه\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>جانشینی مواد معدنی (Mineral Replacement)\u003C\u002Fstrong>: فرآیندی که در آن مواد آلی سازندهٔ بدن جاندار با مواد معدنی موجود در آب‌های زیرزمینی جایگزین می‌شود.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>مواد آلی (Organic Materials)\u003C\u002Fstrong>: موادی که اساساً از کربن و هیدروژن تشکیل شده‌اند و معمولاً منشأ حیاتی دارند، مانند پروتئین، چربی و کربوهیدرات‌ها که اجزای بدن جانداران هستند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>مواد معدنی (Minerals)\u003C\u002Fstrong>: ترکیبات جامد غیرآلی و طبیعی که دارای فرمول شیمیایی و ساختار بلوری مشخصی هستند، مانند کوارتز، کلسیت و پیریت.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>سیلیسی شدن (Silicification)\u003C\u002Fstrong>: نوعی از جانشینی که در آن مادهٔ معدنی اصلی جایگزین‌شونده، سیلیس (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">SiO\u003Csub>2\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>) است.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>کلسیتی شدن (Calcification)\u003C\u002Fstrong>: نوعی از جانشینی که در آن مادهٔ معدنی اصلی جایگزین‌شونده، کلسیم‌کربنات (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">CaCO\u003Csub>3\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>) است.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>پیریتی شدن (Pyritization)\u003C\u002Fstrong>: نوعی از جانشینی که در آن مادهٔ معدنی اصلی جایگزین‌شونده، سولفید آهن (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">FeS\u003Csub>2\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan>) یا همان "طلای ابلهان" است.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>سنگ‌واره (Fossil)\u003C\u002Fstrong>: بازمانده یا اثر به جا مانده از گیاهان و جانوران گذشته که در لایه‌های سنگ‌های پوستهٔ زمین حفظ شده‌اند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>صمغ (Resin)\u003C\u002Fstrong>: ماده‌ای چسبناک و شفاف که از برخی درختان تراوش می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">جانشینی مواد معدنی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سنگ‌چوب\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سنگ‌واره (فسیل)\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سیلیسی شدن\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">فرآیند فسیل‌شدن\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17],"پایهٔ نهم","علوم نهم","جانشینی مواد معدنی",1,324,"2025-12-14 14:00:50","2026-08-27 23:43:00","سحر","شیرزاد","جانشینی-مواد-معدنی-جایگزینی-مواد-معدنی-بهجای-مواد-بدن-جاندار-بدون-تغییر-شکل-ظاهری","کپسول آموزشی","1404\u002F09\u002F23","23:43 1405\u002F06\u002F5",{"tests":29,"papers":30,"files":31,"questions":32,"exams":33,"tutorials":34,"blogs":35},[],[],[],[],[],[],[36,45,53,61,69,77,85,93,101,109,117,125],{"id":37,"title":38,"cat":10,"pic":39,"up_date":40,"title_url":41,"url":42,"legacy_url":43,"cat_title":25,"update_jalali":44},8189,"فشار در گاز: گازها نیز مانند مایعات فشار وارد می‌کنند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYtoMF4ovxyLsxr6Nf2ln_200.png","2026-08-28 17:59:40","فشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","1405\u002F06\u002F6",{"id":46,"title":47,"cat":10,"pic":48,"up_date":49,"title_url":50,"url":51,"legacy_url":52,"cat_title":25,"update_jalali":44},8190,"ستون هوا: لایه‌ای از هوا روی سطح زمین که باعث ایجاد فشار هوا می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYvg6GeicjWBtv18z5Pbq_200.png","2026-08-28 17:56:28","ستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود",{"id":54,"title":55,"cat":10,"pic":56,"up_date":57,"title_url":58,"url":59,"legacy_url":60,"cat_title":25,"update_jalali":44},8191,"کاهش فشار هوا: پدیده‌ای که در ارتفاعات رخ می‌دهد.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fp2cirvio7x1mYqmherYx_200.png","2026-08-28 17:53:08","کاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد",{"id":62,"title":63,"cat":10,"pic":64,"up_date":65,"title_url":66,"url":67,"legacy_url":68,"cat_title":25,"update_jalali":44},8144,"نوع آب‌وهوای گذشته: شرایط آب‌وهوایی که از طریق مطالعه فسیل‌ها قابل تشخیص است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6v6IA0Q7U6d79iE2Zat5_200.png","2026-08-28 17:48:18","نوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8144\u002Fنوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8144\u002Fنوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است",{"id":70,"title":71,"cat":10,"pic":72,"up_date":73,"title_url":74,"url":75,"legacy_url":76,"cat_title":25,"update_jalali":44},8145,"سنگ تبخیری: سنگی مانند گچ یا نمک که در محیط خشک و گرم تشکیل می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FHojwwzUPv6QVHQUGNhVx_200.png","2026-08-28 17:45:22","سنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود",{"id":78,"title":79,"cat":10,"pic":80,"up_date":81,"title_url":82,"url":83,"legacy_url":84,"cat_title":25,"update_jalali":44},8147,"فسیل مرجان: فسیلی که نشان‌دهنده محیط کم‌عمق و گرم دریایی در گذشته است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FgitOhEpsHdQJjb2s1yIz_200.png","2026-08-28 17:42:19","فسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است",{"id":86,"title":87,"cat":10,"pic":88,"up_date":89,"title_url":90,"url":91,"legacy_url":92,"cat_title":25,"update_jalali":44},8149,"اصل «حال، کلیدی برای گذشته است»: استفاده از فرایندهای امروزی برای درک گذشته زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FfAn3EqDGg64VJKlaOra8_200.png","2026-08-28 17:40:00","اصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین",{"id":94,"title":95,"cat":10,"pic":96,"up_date":97,"title_url":98,"url":99,"legacy_url":100,"cat_title":25,"update_jalali":44},8151,"فشار: مقدار نیروی وارد بر واحد سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FecP1TmRYzMiQCv2LwYzt_200.png","2026-08-28 17:37:09","فشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح",{"id":102,"title":103,"cat":10,"pic":104,"up_date":105,"title_url":106,"url":107,"legacy_url":108,"cat_title":25,"update_jalali":44},8153,"یکای فشار: پاسکال، برابر با یک نیوتون بر متر مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F2NsVzv3kyR0PIGUsb9Z1_200.png","2026-08-28 17:28:59","یکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع",{"id":110,"title":111,"cat":10,"pic":112,"up_date":113,"title_url":114,"url":115,"legacy_url":116,"cat_title":25,"update_jalali":44},8154,"تأثیر سطح بر فشار: کاهش سطح → افزایش فشار، افزایش سطح → کاهش فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6gpdXme8ApQxPIdOoXlJ_200.png","2026-08-28 17:25:04","تأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار",{"id":118,"title":119,"cat":10,"pic":120,"up_date":121,"title_url":122,"url":123,"legacy_url":124,"cat_title":25,"update_jalali":44},8156,"نیروی وارد بر سطح: نیرویی مانند وزن که باعث ایجاد فشار می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FvkYgd3getQ0Jwnu9mrhK_200.png","2026-08-28 17:21:34","نیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود",{"id":126,"title":127,"cat":10,"pic":128,"up_date":129,"title_url":130,"url":131,"legacy_url":132,"cat_title":25,"update_jalali":44},8158,"چوب‌اسکی: وسیله‌ای که با افزایش سطح تماس، فشار وارد بر برف را کم می‌کند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fw2hplC076oj33wBiMzFc_200.png","2026-08-28 17:17:40","چوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8158\u002Fچوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8158\u002Fچوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند",{"status":18,"data":134},[135,174,233,251,271],{"id":18,"title":136,"list_order":18,"items":137},"آشنایی",[138,143,147,151,158,162,166,170],{"id":139,"link":140,"type":141,"slug":12,"title":142},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":144,"link":145,"type":141,"slug":12,"title":146},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":148,"link":149,"type":141,"slug":12,"title":150},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":152,"link":153,"type":154,"slug":155,"handler":156,"title":157},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":159,"link":160,"type":141,"slug":12,"title":161},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":163,"link":164,"type":141,"slug":12,"title":165},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":167,"link":168,"type":141,"slug":12,"title":169},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":171,"link":172,"type":141,"slug":12,"title":173},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":5,"title":175,"list_order":18,"items":176},"المپیادها",[177,181,185,189,193,197,201,205,209,213,217,221,225,229],{"id":178,"link":179,"type":141,"slug":12,"title":180},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":182,"link":183,"type":141,"slug":12,"title":184},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":186,"link":187,"type":141,"slug":12,"title":188},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":190,"link":191,"type":141,"slug":12,"title":192},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":194,"link":195,"type":141,"slug":12,"title":196},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":198,"link":199,"type":141,"slug":12,"title":200},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":202,"link":203,"type":141,"slug":12,"title":204},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":206,"link":207,"type":141,"slug":12,"title":208},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":210,"link":211,"type":141,"slug":12,"title":212},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":214,"link":215,"type":141,"slug":12,"title":216},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":218,"link":219,"type":141,"slug":12,"title":220},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":222,"link":223,"type":141,"slug":12,"title":224},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":226,"link":227,"type":141,"slug":12,"title":228},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":230,"link":231,"type":141,"slug":12,"title":232},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":234,"title":235,"list_order":18,"items":236},3,"نمونه و تیزهوشان",[237,241,246],{"id":238,"link":239,"type":141,"slug":12,"title":240},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":242,"link":243,"type":154,"slug":244,"handler":244,"title":245},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":247,"link":248,"type":154,"slug":249,"handler":249,"title":250},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":252,"title":253,"list_order":18,"items":254},7,"کتابهای درسی",[255,259,263,267],{"id":256,"link":257,"type":141,"slug":12,"title":258},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":260,"link":261,"type":141,"slug":12,"title":262},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":264,"link":265,"type":141,"slug":12,"title":266},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":268,"link":269,"type":141,"slug":12,"title":270},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":139,"title":272,"list_order":139,"items":273},"پیشنهاد ویژه",[274,279,284,289,294,299,304,308,312,316,320],{"id":275,"link":276,"type":154,"slug":277,"handler":277,"title":278},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":280,"link":281,"type":154,"slug":282,"handler":282,"title":283},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":285,"link":286,"type":154,"slug":287,"handler":287,"title":288},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":290,"link":291,"type":154,"slug":292,"handler":292,"title":293},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":295,"link":296,"type":154,"slug":297,"handler":297,"title":298},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":300,"link":301,"type":141,"slug":302,"title":303},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":305,"link":306,"type":141,"slug":12,"title":307},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":309,"link":310,"type":141,"slug":12,"title":311},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":313,"link":314,"type":141,"slug":12,"title":315},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":317,"link":318,"type":141,"slug":12,"title":319},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":321,"link":322,"type":323,"slug":324,"title":325},173,"https:\u002F\u002Fhelpcenter.gama.ir\u002Fevent-timeline","link","تقویم-آموزشی","تقویم آموزشی"]