[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-16022":3,"categoryMenus":28,"$fgkcu5ydser09":220},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":7,"status":18,"views":19,"subdate":20,"up_date":21,"first_name":22,"last_name":23,"avatar":12,"title_url":24,"cat_title":25,"subdate_jalali":26,"update_jalali":27},16022,2,9,0,150,"سلسله‌های ایرانی پس از اسلام: حکومت‌های ایرانی مانند طاهریان، صفاریان، علویان، سامانیان و آل بویه که پس از ضعف خلافت عباسی در بخش‌هایی از ایران شکل گرفتند",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FTTFfyRtxO2YII368ITRL_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"سلسله‌های ایرانی پس از اسلام\" dir=\"rtl\" id=\"article-core\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: 'IRANSans',Tahoma,'Times New Roman',serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">سلسله‌های ایرانی پس از اسلام\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">طاهریان، صفاریان، علویان، سامانیان و آل بویه؛ چگونه پس از تضعیف خلافت عباسی، ایران را زیر پرچم خود گرد آوردند\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">پس از آنکه خلافت عباسی در سده‌های سوم و چهارم هجری، قدرت پیشین خود را از دست داد، در بخش‌هایی از ایران، سلسله‌های ایرانی ظهور کردند. طاهریان، صفاریان، علویان، سامانیان و آل بویه، هرکدام به نوعی زمینه‌ساز استقلال فرهنگی و سیاسی ایران شدند. این مقاله، شما را با ویژگی‌های هر یک از این حکومت‌ها، شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان و تأثیرشان بر زندگی مردم آشنا می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پنج سلسله، پنج ویژگی متفاوت\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>پس از مرگ هارون‌الرشید و درگیری‌های داخلی، خلفای عباسی نتوانستند بر همه‌ی سرزمین‌های خود تسلط داشته باشند. در این فضای خالی قدرت، فرماندهان و خاندان‌های ایرانی، در نقاط مختلف ایران، حکومت‌های محلی تشکیل دادند. این سلسله‌ها اگرچه گاهی خراج‌گزار خلیفه بودند، اما عملاً استقلال زیادی داشتند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">طاهریان\u003C\u002Fstrong> (سال‌های ۲۰۵ تا ۲۵۹ هجری) نخستین سلسله‌ی مستقل ایرانی پس از اسلام بودند که در خراسان حکومت می‌کردند. طاهر ذوالیمینین، بنیان‌گذار این سلسله، با کمک به مأمون عباسی توانست فرمانروایی خراسان را به دست آورد. طاهریان به زبان و فرهنگ ایرانی اهمیت می‌دادند و دانشمندان را حمایت می‌کردند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">صفاریان\u003C\u002Fstrong> (سال‌های ۲۴۷ تا ۲۹۰ هجری) به رهبری یعقوب لیث، از سیستان برخاستند. یعقوب که ابتدا یک مسگر بود، با شجاعت و هوش نظامی، حکومتی گسترده ایجاد کرد. او حتی لشکر به بغداد کشید و خواستار برکناری خلیفه شد، هرچند موفق نشد. صفاریان بیشتر به گسترش قلمرو و جنگ‌های نظامی شهرت داشتند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">علویان طبرستان\u003C\u002Fstrong> (سال‌های ۲۵۰ تا ۳۱۶ هجری) حکومتی شیعی بودند که در منطقه‌ی مازندران و گیلان تشکیل شد. آنان برخلاف دیگر سلسله‌ها، با خلفای عباسی دشمنی آشکار داشتند و مردم را به مذهب شیعه دعوت می‌کردند. حکومت علویان هرچند کوتاه‌مدت بود، اما تأثیر زیادی بر گسترش تشیع در شمال ایران گذاشت.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #344054\">نکته:\u003C\u002Fstrong> سامانیان و آل بویه، دو سلسله‌ی بزرگ‌تر بودند که توانستند برای مدت طولانی‌تری بر بخش‌های وسیعی از ایران و فراتر از آن حکومت کنند و فرهنگ و هنر ایرانی را شکوفا سازند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">سامانیان\u003C\u002Fstrong> (سال‌های ۲۶۱ تا ۳۹۵ هجری) در ماوراءالنهر و خراسان حکومت داشتند. آنان از خاندان‌های محلی بودند که به کشاورزی و تجارت اهمیت می‌دادند. پایتخت سامانیان، بخارا، به یکی از مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام تبدیل شد. شاعران بزرگ ایرانی مانند رودکی و فردوسی در این دوران پرورش یافتند و زبان فارسی دری، به عنوان زبان رسمی و ادبی، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">آل بویه\u003C\u002Fstrong> (سال‌های ۳۲۰ تا ۴۴۸ هجری) از دیلمیان بودند که ابتدا در جنوب ایران قدرت گرفتند و سپس بغداد را تصرف کردند. آنان با اینکه خود ایرانی بودند، بر خلافت عباسی تسلط یافتند و خلیفه را زیر سلطه‌ی خود داشتند. آل بویه به مذهب شیعه علاقه داشتند و بسیاری از آیین‌های شیعی را در بغداد رواج دادند. آنان همچنین به علم و فلسفه توجه ویژه‌ای داشتند و دانشمندانی مانند ابن‌سینا در این دوران می‌زیستند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"مقایسه سلسله‌های ایرانی\" role=\"region\" style=\"border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">سلسله\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">بنیان‌گذار\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مرکز اصلی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">ویژگی برجسته\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">طاهریان\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">طاهر ذوالیمینین\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">خراسان (نیشابور)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">نخستین سلسله‌ی مستقل ایرانی\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">صفاریان\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">یعقوب لیث صفاری\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سیستان (زرنگ)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">شجاعت نظامی و لشکرکشی به بغداد\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">علویان\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">حسن بن زید\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">طبرستان (آمل)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">حکومتی شیعی و مخالف عباسیان\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سامانیان\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">اسماعیل سامانی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">ماوراءالنهر (بخارا)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">شکوفایی زبان و ادب فارسی\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">آل بویه\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">علی بن بویه\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">جنوب ایران و بغداد\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تسلط بر خلافت و گسترش تشیع\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">این حکومت‌ها چه تأثیری بر زندگی امروزی ما دارند؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>شاید بپرسید که این سلسله‌های قدیمی، چه ربطی به زندگی روزمره‌ی ما دارند؟ پاسخ این است که خیلی از چیزهایی که امروز با آنها سروکار داریم، ریشه در همان دوران دارد. مثلاً زبان فارسی که ما با آن حرف می‌زنیم و درس می‌خوانیم، در دوره‌ی سامانیان به عنوان یک زبان رسمی و ادبی تثبیت شد. شاعران بزرگی مانند فردوسی که شاهنامه را سرود، در همین دوره می‌زیست و فرهنگ و هویت ایرانی را زنده نگه داشت.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>همچنین، بسیاری از جشن‌ها و آیین‌های ملی ما، مانند نوروز و چهارشنبه‌سوری، در دوران این حکومت‌ها گرامی داشته می‌شدند و حتی با حمایت پادشاهان ایرانی، رونق بیشتری گرفتند. وقتی شما در مدرسه، اشعار حافظ یا سعدی را می‌خوانید، بدانید که راه برای شکوفایی این شاعران، توسط همان سلسله‌هایی هموار شد که به زبان و ادب ایرانی اهمیت می‌دادند. حتی برخی از نام‌های خانوادگی و نام مکان‌ها در ایران، بازمانده‌ی همان دوره‌هاست.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>به عبارت دیگر، این سلسله‌ها مانند پل‌هایی بودند که فرهنگ کهن ایران را به دوران اسلامی متصل کردند و باعث شدند که ما امروز، هم مسلمان باشیم و هم هویت ایرانی خود را حفظ کرده باشیم.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سه پرسش و پاسخ چالشی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\r\n\u003Cdiv style=\"margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #344054\">پرسش ۱: چرا با وجود اینکه این سلسله‌ها ایرانی بودند، باز هم نام خلیفه را روی سکه‌ها و در خطبه‌ها می‌آوردند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"color: #667085\">پاسخ: بیشتر این سلسله‌ها، به جز علویان، نمی‌خواستند که با خلافت عباسی به طور کامل قطع رابطه کنند، چون هنوز بسیاری از مردم، خلیفه را رهبر دینی خود می‌دانستند و مشروعیت حکومت‌ها تا حدی به تأیید خلیفه وابسته بود. آنان با ذکر نام خلیفه، هم ظاهر شرعی خود را حفظ می‌کردند و هم از درگیری مستقیم با بغداد پرهیز می‌نمودند، در حالی که در عمل، استقلال کامل داشتند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #344054\">پرسش ۲: چرا سامانیان موفق‌تر از دیگر سلسله‌ها بودند و حکومتشان طولانی‌تر شد؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"color: #667085\">پاسخ: سامانیان به جای تمرکز فقط بر جنگ‌های نظامی، به آبادانی، کشاورزی و تجارت اهمیت می‌دادند. آنان با ساختن مدارس و حمایت از دانشمندان، باعث رشد علمی و فرهنگی شدند. همچنین، مرزهای نسبتاً امنی داشتند و با حکومت‌های همسایه روابط دیپلماتیک برقرار کرده بودند. این سیاست‌های هوشمندانه، باعث شد که حکومتشان نزدیک به \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">۱۳۰\u003C\u002Fspan> سال دوام آورد.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #344054\">پرسش ۳: آیا آل بویه را می‌توان یک حکومت کاملاً ایرانی دانست، با اینکه بر بغداد هم تسلط داشتند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"color: #667085\">پاسخ: بله، آل بویه از خاندان‌های دیلمی (منطقه‌ی گیلان و مازندران) بودند و زبان و فرهنگ ایرانی داشتند. آنان اگرچه بر پایتخت خلافت تسلط یافتند، اما هرگز تظاهر به خلافت نکردند و خود را «امیر» می‌نامیدند. آنان با احیای بسیاری از سنت‌های ایرانی و حمایت از دانشمندان ایرانی، نقش مهمی در تداوم هویت ملی ایران ایفا کردند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">در یک نگاه، سلسله‌های ایرانی پس از اسلام، هرکدام به نوعی به استقلال و شکوفایی ایران کمک کردند. طاهریان آغازگر راه بودند، صفاریان با شجاعت نظامی خود، علویان با گسترش تشیع، سامانیان با احیای زبان و ادب فارسی، و آل بویه با تسلط بر خلافت و گسترش فرهنگ ایرانی. همه‌ی اینها نشان می‌دهد که ایرانیان پس از اسلام، نه تنها هویت خود را از دست ندادند، بلکه با تلفیق آن با آموزه‌های اسلامی، تمدنی پویا و تأثیرگذار ساختند که تا امروز ادامه دارد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17],"سلسله‌های ایرانی پس از اسلام","مطالعات اجتماعی هشتم","پایه هشتم",1,436,"2026-06-26 21:57:55","2026-09-07 18:54:52","ندا","بنی هاشمی","سلسلههای-ایرانی-پس-از-اسلام-حکومتهای-ایرانی-مانند-طاهریان-صفاریان-علویان-سامانیان-و-آل-بویه-که-پس-از-ضعف-خلافت-عباسی-در-بخشهایی-از-ایران-شکل-گرفتند","کپسول آموزشی","1405\u002F04\u002F5","18:54 1405\u002F06\u002F16",{"status":18,"data":29},[30,68,127,145,165],{"id":18,"title":31,"list_order":18,"items":32},"آشنایی",[33,38,41,45,52,56,60,64],{"id":34,"link":35,"type":36,"slug":12,"title":37},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":6,"link":39,"type":36,"slug":12,"title":40},"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":42,"link":43,"type":36,"slug":12,"title":44},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":46,"link":47,"type":48,"slug":49,"handler":50,"title":51},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":53,"link":54,"type":36,"slug":12,"title":55},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":57,"link":58,"type":36,"slug":12,"title":59},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":61,"link":62,"type":36,"slug":12,"title":63},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":65,"link":66,"type":36,"slug":12,"title":67},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":5,"title":69,"list_order":18,"items":70},"المپیادها",[71,75,79,83,87,91,95,99,103,107,111,115,119,123],{"id":72,"link":73,"type":36,"slug":12,"title":74},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":76,"link":77,"type":36,"slug":12,"title":78},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":80,"link":81,"type":36,"slug":12,"title":82},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":84,"link":85,"type":36,"slug":12,"title":86},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":88,"link":89,"type":36,"slug":12,"title":90},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":92,"link":93,"type":36,"slug":12,"title":94},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":96,"link":97,"type":36,"slug":12,"title":98},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":100,"link":101,"type":36,"slug":12,"title":102},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":104,"link":105,"type":36,"slug":12,"title":106},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":108,"link":109,"type":36,"slug":12,"title":110},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":112,"link":113,"type":36,"slug":12,"title":114},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":116,"link":117,"type":36,"slug":12,"title":118},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":120,"link":121,"type":36,"slug":12,"title":122},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":124,"link":125,"type":36,"slug":12,"title":126},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":128,"title":129,"list_order":18,"items":130},3,"نمونه و تیزهوشان",[131,135,140],{"id":132,"link":133,"type":36,"slug":12,"title":134},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":136,"link":137,"type":48,"slug":138,"handler":138,"title":139},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":141,"link":142,"type":48,"slug":143,"handler":143,"title":144},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":146,"title":147,"list_order":18,"items":148},7,"کتابهای درسی",[149,153,157,161],{"id":150,"link":151,"type":36,"slug":12,"title":152},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":154,"link":155,"type":36,"slug":12,"title":156},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":158,"link":159,"type":36,"slug":12,"title":160},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":162,"link":163,"type":36,"slug":12,"title":164},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":34,"title":166,"list_order":34,"items":167},"پیشنهاد ویژه",[168,173,178,183,188,193,198,202,206,210,214],{"id":169,"link":170,"type":48,"slug":171,"handler":171,"title":172},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":174,"link":175,"type":48,"slug":176,"handler":176,"title":177},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":179,"link":180,"type":48,"slug":181,"handler":181,"title":182},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":184,"link":185,"type":48,"slug":186,"handler":186,"title":187},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":189,"link":190,"type":48,"slug":191,"handler":191,"title":192},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":194,"link":195,"type":36,"slug":196,"title":197},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":199,"link":200,"type":36,"slug":12,"title":201},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":203,"link":204,"type":36,"slug":12,"title":205},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":207,"link":208,"type":36,"slug":12,"title":209},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":211,"link":212,"type":36,"slug":12,"title":213},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":215,"link":216,"type":217,"slug":218,"title":219},173,"https:\u002F\u002Fhelpcenter.gama.ir\u002Fevent-timeline","link","تقویم-آموزشی","تقویم آموزشی",{"tests":221,"papers":222,"files":223,"questions":224,"exams":225,"tutorials":226,"blogs":227},[],[],[],[],[],[],[228,237,245,253,261,269,277,285,293,301,309,317],{"id":229,"title":230,"cat":10,"pic":231,"up_date":232,"title_url":233,"url":234,"legacy_url":235,"cat_title":25,"update_jalali":236},15488,"گنجینهٔ هنری و آثار باستانی: اشیای ارزشمند تاریخی و هنری که اطلاعاتی دربارهٔ گذشته می‌دهند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FvKe2MUkL2MJXTYpD1SYN_200.png","2026-09-09 12:55:22","گنجینه-هنری-و-آثار-باستانی-اشیای-ارزشمند-تاریخی-و-هنری-که-اطلاعاتی-درباره-گذشته-میدهند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15488\u002Fگنجینه-هنری-و-آثار-باستانی-اشیای-ارزشمند-تاریخی-و-هنری-که-اطلاعاتی-درباره-گذشته-میدهند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15488\u002Fگنجینه-هنری-و-آثار-باستانی-اشیای-ارزشمند-تاریخی-و-هنری-که-اطلاعاتی-درباره-گذشته-میدهند","1405\u002F06\u002F18",{"id":238,"title":239,"cat":10,"pic":240,"up_date":241,"title_url":242,"url":243,"legacy_url":244,"cat_title":25,"update_jalali":236},15746,"تعاون: همکاری و یاری‌رساندن افراد به یکدیگر برای انجام کارهای نیک و رفع نیازهای فردی و اجتماعی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fxf9sh5aUHUX4DVOYIEUj_200.png","2026-09-09 12:52:56","تعاون-همکاری-و-یاریرساندن-افراد-به-یکدیگر-برای-انجام-کارهای-نیک-و-رفع-نیازهای-فردی-و-اجتماعی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15746\u002Fتعاون-همکاری-و-یاریرساندن-افراد-به-یکدیگر-برای-انجام-کارهای-نیک-و-رفع-نیازهای-فردی-و-اجتماعی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15746\u002Fتعاون-همکاری-و-یاریرساندن-افراد-به-یکدیگر-برای-انجام-کارهای-نیک-و-رفع-نیازهای-فردی-و-اجتماعی",{"id":246,"title":247,"cat":10,"pic":248,"up_date":249,"title_url":250,"url":251,"legacy_url":252,"cat_title":25,"update_jalali":236},15747,"جامعه باایمان: جامعه‌ای که اعضای آن نسبت به رنج، نیاز و وضعیت یکدیگر بی‌تفاوت نیستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FDakh56qoP8qW03M3BbBf_200.png","2026-09-09 12:50:21","جامعه-باایمان-جامعهای-که-اعضای-آن-نسبت-به-رنج-نیاز-و-وضعیت-یکدیگر-بیتفاوت-نیستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15747\u002Fجامعه-باایمان-جامعهای-که-اعضای-آن-نسبت-به-رنج-نیاز-و-وضعیت-یکدیگر-بیتفاوت-نیستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15747\u002Fجامعه-باایمان-جامعهای-که-اعضای-آن-نسبت-به-رنج-نیاز-و-وضعیت-یکدیگر-بیتفاوت-نیستند",{"id":254,"title":255,"cat":10,"pic":256,"up_date":257,"title_url":258,"url":259,"legacy_url":260,"cat_title":25,"update_jalali":236},15748,"همیاری اجتماعی: مشارکت داوطلبانه افراد برای کمک به دیگران و کاهش مشکلات جامعه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fyj7MYon322cuECuPjr0t_200.png","2026-09-09 12:46:41","همیاری-اجتماعی-مشارکت-داوطلبانه-افراد-برای-کمک-به-دیگران-و-کاهش-مشکلات-جامعه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15748\u002Fهمیاری-اجتماعی-مشارکت-داوطلبانه-افراد-برای-کمک-به-دیگران-و-کاهش-مشکلات-جامعه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15748\u002Fهمیاری-اجتماعی-مشارکت-داوطلبانه-افراد-برای-کمک-به-دیگران-و-کاهش-مشکلات-جامعه",{"id":262,"title":263,"cat":10,"pic":264,"up_date":265,"title_url":266,"url":267,"legacy_url":268,"cat_title":25,"update_jalali":236},15749,"همکاری در گناه و ستم: کمک مستقیم یا غیرمستقیم به انجام کار ناپسند، گناه یا رفتار ظالمانه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fn7xuaD9pS7WI0N9wx9tV_200.png","2026-09-09 12:44:54","همکاری-در-گناه-و-ستم-کمک-مستقیم-یا-غیرمستقیم-به-انجام-کار-ناپسند-گناه-یا-رفتار-ظالمانه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15749\u002Fهمکاری-در-گناه-و-ستم-کمک-مستقیم-یا-غیرمستقیم-به-انجام-کار-ناپسند-گناه-یا-رفتار-ظالمانه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15749\u002Fهمکاری-در-گناه-و-ستم-کمک-مستقیم-یا-غیرمستقیم-به-انجام-کار-ناپسند-گناه-یا-رفتار-ظالمانه",{"id":270,"title":271,"cat":10,"pic":272,"up_date":273,"title_url":274,"url":275,"legacy_url":276,"cat_title":25,"update_jalali":236},15750,"تقسیم وظایف: واگذاری منظم مسئولیت‌ها میان افراد برای کاهش فشار کار و افزایش مشارکت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FWoP9qRXoM1Jr0UPDKUKK_200.png","2026-09-09 12:41:29","تقسیم-وظایف-واگذاری-منظم-مسئولیتها-میان-افراد-برای-کاهش-فشار-کار-و-افزایش-مشارکت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15750\u002Fتقسیم-وظایف-واگذاری-منظم-مسئولیتها-میان-افراد-برای-کاهش-فشار-کار-و-افزایش-مشارکت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15750\u002Fتقسیم-وظایف-واگذاری-منظم-مسئولیتها-میان-افراد-برای-کاهش-فشار-کار-و-افزایش-مشارکت",{"id":278,"title":279,"cat":10,"pic":280,"up_date":281,"title_url":282,"url":283,"legacy_url":284,"cat_title":25,"update_jalali":236},15751,"صندوق قرض‌الحسنه خانوادگی: سازوکاری مشارکتی که اعضای خانواده با پرداخت منظم پول، امکان وام‌دهی به افراد نیازمند را فراهم می‌کنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FtoNa1tJ631EWYexKkymy_200.png","2026-09-09 12:38:47","صندوق-قرضالحسنه-خانوادگی-سازوکاری-مشارکتی-که-اعضای-خانواده-با-پرداخت-منظم-پول-امکان-وامدهی-به-افراد-نیازمند-را-فراهم-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15751\u002Fصندوق-قرضالحسنه-خانوادگی-سازوکاری-مشارکتی-که-اعضای-خانواده-با-پرداخت-منظم-پول-امکان-وامدهی-به-افراد-نیازمند-را-فراهم-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15751\u002Fصندوق-قرضالحسنه-خانوادگی-سازوکاری-مشارکتی-که-اعضای-خانواده-با-پرداخت-منظم-پول-امکان-وامدهی-به-افراد-نیازمند-را-فراهم-میکنند",{"id":286,"title":287,"cat":10,"pic":288,"up_date":289,"title_url":290,"url":291,"legacy_url":292,"cat_title":25,"update_jalali":236},15752,"حقوق همسایگی: مجموعه رفتارهای مسئولانه و محترمانه نسبت به همسایگان، مانند کمک، خوش‌رفتاری و توجه به نیازهای آنان","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FFZNs8vOlaTOdE8CBXr8e_200.png","2026-09-09 12:36:45","حقوق-همسایگی-مجموعه-رفتارهای-مسئولانه-و-محترمانه-نسبت-به-همسایگان-مانند-کمک-خوشرفتاری-و-توجه-به-نیازهای-آنان","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15752\u002Fحقوق-همسایگی-مجموعه-رفتارهای-مسئولانه-و-محترمانه-نسبت-به-همسایگان-مانند-کمک-خوشرفتاری-و-توجه-به-نیازهای-آنان","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15752\u002Fحقوق-همسایگی-مجموعه-رفتارهای-مسئولانه-و-محترمانه-نسبت-به-همسایگان-مانند-کمک-خوشرفتاری-و-توجه-به-نیازهای-آنان",{"id":294,"title":295,"cat":10,"pic":296,"up_date":297,"title_url":298,"url":299,"legacy_url":300,"cat_title":25,"update_jalali":236},15753,"اموال عمومی: دارایی‌هایی که متعلق به همه مردم است و نگهداری از آن‌ها مسئولیت اجتماعی شهروندان به شمار می‌آید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FbN0x4qbEBiNkCwN2w5kH_200.png","2026-09-09 12:34:58","اموال-عمومی-داراییهایی-که-متعلق-به-همه-مردم-است-و-نگهداری-از-آنها-مسئولیت-اجتماعی-شهروندان-به-شمار-میآید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15753\u002Fاموال-عمومی-داراییهایی-که-متعلق-به-همه-مردم-است-و-نگهداری-از-آنها-مسئولیت-اجتماعی-شهروندان-به-شمار-میآید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15753\u002Fاموال-عمومی-داراییهایی-که-متعلق-به-همه-مردم-است-و-نگهداری-از-آنها-مسئولیت-اجتماعی-شهروندان-به-شمار-میآید",{"id":302,"title":303,"cat":10,"pic":304,"up_date":305,"title_url":306,"url":307,"legacy_url":308,"cat_title":25,"update_jalali":236},15754,"مشارکت زیست‌محیطی: همکاری افراد برای کاهش آلودگی، تفکیک زباله و حفظ محیط زندگی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FI0l9nVhEWqb9CCRcRXyI_200.png","2026-09-09 12:32:35","مشارکت-زیستمحیطی-همکاری-افراد-برای-کاهش-آلودگی-تفکیک-زباله-و-حفظ-محیط-زندگی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15754\u002Fمشارکت-زیستمحیطی-همکاری-افراد-برای-کاهش-آلودگی-تفکیک-زباله-و-حفظ-محیط-زندگی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15754\u002Fمشارکت-زیستمحیطی-همکاری-افراد-برای-کاهش-آلودگی-تفکیک-زباله-و-حفظ-محیط-زندگی",{"id":310,"title":311,"cat":10,"pic":312,"up_date":313,"title_url":314,"url":315,"legacy_url":316,"cat_title":25,"update_jalali":236},15755,"تفکیک زباله: جداسازی زباله‌ها بر اساس نوع و قابلیت بازیافت برای کاهش آلودگی و استفاده دوباره از منابع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FLGNtYOIwAGvQy3xYQgWH_200.png","2026-09-09 12:30:39","تفکیک-زباله-جداسازی-زبالهها-بر-اساس-نوع-و-قابلیت-بازیافت-برای-کاهش-آلودگی-و-استفاده-دوباره-از-منابع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15755\u002Fتفکیک-زباله-جداسازی-زبالهها-بر-اساس-نوع-و-قابلیت-بازیافت-برای-کاهش-آلودگی-و-استفاده-دوباره-از-منابع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15755\u002Fتفکیک-زباله-جداسازی-زبالهها-بر-اساس-نوع-و-قابلیت-بازیافت-برای-کاهش-آلودگی-و-استفاده-دوباره-از-منابع",{"id":318,"title":319,"cat":10,"pic":320,"up_date":321,"title_url":322,"url":323,"legacy_url":324,"cat_title":25,"update_jalali":236},15756,"بازیافت: تبدیل مواد دورریختنی قابل استفاده به منابع تازه برای کاهش آلودگی و حفظ محیط زیست","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F1UwkveUfO9bmZ3sgbiTA_200.png","2026-09-09 12:27:34","بازیافت-تبدیل-مواد-دورریختنی-قابل-استفاده-به-منابع-تازه-برای-کاهش-آلودگی-و-حفظ-محیط-زیست","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F15756\u002Fبازیافت-تبدیل-مواد-دورریختنی-قابل-استفاده-به-منابع-تازه-برای-کاهش-آلودگی-و-حفظ-محیط-زیست","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F15756\u002Fبازیافت-تبدیل-مواد-دورریختنی-قابل-استفاده-به-منابع-تازه-برای-کاهش-آلودگی-و-حفظ-محیط-زیست"]