مبانی علمی و تجربی علوم تجربی را بررسی می‌کند.

با مشخص‌کردن ماهیت انسان، موجب ظهور انواع علوم انسانی می‌شود.

اصول و مبانی فلسفی علوم تجربی را تحکیم می‌کند.

ضرورت وجود مکاتب مختلف در علوم انسانی را تبیین عقلانی می‌کند.

از فرضیات فلسفه است.

برای علوم تجربی نقطهٔ اتکاست.

مبنای غیرفلسفی دارد.

از طریق تجربه به سختی اثبات می‌شود.

در مابعدالطبیعه بررسی می‌شود.

مرتبه‌ای از عالم هستی است.

علم به احوال وجود است از حیث غیرمادی بودنش.

همان هستی غیرمادی است.

جهان را عقلانی ببینیم - می‌خواهیم طبیعت را از حیث وجودش بشناسیم.

عقل معاش را کنار بگذاریم - حیطهٔ مابعدالطبیعه، ورای عالم ماده است.

پرده از راز هستی برداریم - مابعدالطبیعه شناخت حقیقت وجود است.

حجاب عادت را کنار بزنیم - می‌خواهیم هستی را از حیث هستی بودنش بررسی کنیم.

برهان عقلی - مطلق وجود - شناخت طبیعت

روش تعقلی - وجود مطلق - کشف حقیقت

روش تعقلی - کل هستی - معرفت به کل هستی

استدلال قیاسی - عالم هستی - شناخت موجود از حیث وجودش

آیا موجودات غیرزنده هم رشد می‌کنند؟

عالم غیرمادی حقیقت است یا نه؟

جایگاه انسان در هستی کجاست؟

آیا میان موجودات مختلف، در عین تفاوت، اشتراکی هست؟

سرچشمه‌ای است برای برخاستن پرسش‌های فلسفی

پرده از رازهای سر به مهر هستی برمی‌دارد.

مواجههٔ انسان با فطرت ثانی است.

با رهایی از عقل معاش ایجاد می‌شود.

وقتی از عالم مادی رها شویم.

آن‌گاه که در پی چیستی موجودات باشیم.

وقتی باطن اشیا برایمان مهم شود.

وقتی به حالات و عوارض موجود فکر کنیم.

فطرت ثانی - در پی کشف راز هستی است.

مطلق وجود - موضوع مابعدالطبیعه به شمار می‌رود.

گوهر وجود انسان - در فطرت اول ظهور می‌کند.

حیرت - منجر به گذار از فطرت اول به ثانی می‌شود.

راز هستی بر ما گشوده

فطرت اول ناپدید

شناخت طبیعت ممکن

وادی فلسفه آغاز

هر چه در دین آمده، در فلسفه تکرار شده.

برخی مباحث فلسفی را دین نیز مطرح کرده است.

دین و فلسفه با هم متعارض و ناسازگارند.

با وجود دین دیگر نیازی به فلسفه نیست.

هر چه دین گفته، فلسفه با بیان فلسفی مطرح کرده است.

فقط دین است که می‌تواند پاسخگوی مباحث فلسفی باشد.

معارف الهی برخی مباحث فلسفی را مطرح و به آن‌ها پاسخ گفته‌اند.

رابطهٔ دین و فلسفی مانند رابطهٔ روز و شب است.

قدرت و توان

عقل و منطق

روح و نفس

استعداد برای حرکت 

اهل حدیث، شیعیان، فلاسفه

ائمه، معتزله، فلاسفه

شیعیان، اهل حدیث، فلاسفه

فلاسفه، ائمه، اهل حدیث

اهل حدیث - هر سؤالی در دین بدعت است.

معتزله - نمی‌توان بدون عقل خدا را شناخت.

اهل حدیث - گفتهٔ خداوند را نباید تفسیر کرد.

معتزله - نفی و تعطیل فقط در فلسفه جایز است.

شیعیان و معتزله

ائمهٔ اطهار و پیروانشان

حکیمان الهی و اهل حدیث

اهل حدیث و جبههٔ نفی و تعطیل

این مباحث در اصل موضوعاتی دینی محسوب می‌شوند.

پاسخ فیلسوفان و ائمه به برخی پرسش‌ها یکسان است.

این مطالب ما را به تفکر در این موضوعات دعوت می‌کنند.

معارف الهی سرچشمهٔ فلسفی و مابعدالطبیعی دارند.

طرح مباحث فلسفی در دین فلسفی بودن آن‌ها را نفی نمی‌کند.

فلسفه و دین در حقیقت یک چیز را می‌گویند.

پرسش‌های فلسفی در اصل سرچشمهٔ الهی دارند.

زبان فلسفه از معارف الهی گرفته شده است.

رهایی از زندان تن

کنار زدن حجاب عادت

ترک دنیا و گوشه‌نشینی

توجه به وادی عرفان

واداشتن اندیشه‌های دیگر به سکوت و تسلیم

نمایش و اثبات حقانیت اسلام و پیامبر

تشویق مسلمانان به تدبر و تفکر در امور فلسفی

دعوت مردم به مقایسهٔ معارف الهی با معرفت فلسفی

زان که ماهیات و سرّ سرّشان  /  پیش چشم کاملان باشد عیان

تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون  /  کجا به کوی طریقت گذر توانی کرد

نام احمد نام جمله انبیاست  /  چون که صد آمد نود هم پیش ماست

گر به صورت آدمی انسان بدی  /  احمد و بوجهل خود یکسان بدی

تفسیر این‌گونه آیات، همان تلاوت آن‌ها و سکوت دربارهٔ آن‌ها است.

الکیفیةُ مجهولةُ و السؤال عنهُ بدعةُ

درک حقیقت این آیه به هیچ‌وجه در توان بشر نیست و این نشان‌دهندهٔ الهی بودن آن است.

باید دید در این آیه منظور از عرش چیست و استوای بر عرش چه مفهومی دارد.

وجود - ماهیت - اولی

ماهیت - وجود - دومی

هستی - چیستی - اولی

چیستی - هستی - اولی

جهان هستی امری عینی است.

پهنهٔ وجود امری عقلانی است.

فلسفه همان مابعدالطبیعه است.

فلسفه سرچشمه‌ای الهی دارد.

ارسطو - در کتاب مبدأ و معاد نقل شده است.

صدرالمتألهین - اصطلاحی است برگرفته از اسلام.

افلاطون - ابن‌سینا آن را نقل کرده است.

ارسطو - به سرچشمهٔ فلسفهٔ اسلامی تبدیل شد.

فرم، زبان و روش فلسفی

حقیقت و علت صوری فلسفه

ماهیت و محتوای فلسفی

مسائل و موضوعات فلسفی

ظاهر فلسفی اما باطن تعبدی دارند.

با وجود فلسفی بودن، سرچشمهٔ الهی دارند.

حاصل تام و تمام اندیشهٔ فیلسوفان‌اند.

میراث حکمای یونان است با صورت اسلامی.

فلسفی - صورتی استدلالی و برهانی دارد

مابعدالطبیعی - به موجود از جهت خلقتش می‌پردازد

مابعدالطبیعی - به وجود مطلق می‌پردازد

فلسفی - بذر یک نظام مابعدالطبیعی را در خود دارد

آیات و روایات - زبان و بیان فلسفی و استدلالی گرفته‌اند.

کتاب و سنت - اهل حدیث آن را فلسفی تفسیر کردند.

متن و بطن اسلام - توسط حکمای یونان تفسیر شده.

فلسفهٔ یونان - مباحث دینی در آن دخیل شده است.

از هر طرف که رفتم، جز حیرتم نیفزود  /  زنهار از این بیابان وین راه بی‌نهایت

این همه عکس می و نقش و نگارین که نمود  /  یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد

جمال یار ندارد نقاب و پرده ولی  /  غبار ره بنشان تا نظر توانی کرد

هر آن کو ز دانش برد توشه‌ای  /  جهانی است بنشسته در گوشه‌ای

بینش و روش

زبان و بیان

صورت و سیرت

قلمرو و حیطه

مبانی عقلی و مباحث فلسفی را در اختیار مسلمانان گذاشت.

روش استدلالی و موضوعات مبنایی در فلسفه را به مسلمانان نشان داد.

ریشهٔ فلسفی مباحث اسلام را برای مسلمانان مشخص کرد.

مسلمانان را با زبان و روش فلسفی آشنا ساخت.